Na-Dene Kızılderilileri


Na-Dene dilleri

Din

Hıristiyanlık, Animizm/Şamanizm

İlgili etnik gruplar

Haydalar, Kanada Kızılderilileri, Alaska Kızılderilileri, ABD Kızılderilileri


Na-Dene Kızılderilileri ya da Na-Dene halkları, Na-Dene dilli halklar (İngilizce: Na-Dene Indians, Na-Dene peoples), Kuzey Amerika'da ABD (Alaska, Vaşington, Oregon, Kaliforniya, Utah, Kolorado, Arizona, New Mexico, Oklahoma, Teksas) , Kanada (Yukon, Kuzeybatı Toprakları, Nunavut, Britanya Kolombiyası, Alberta, Saskatchewan, Manitoba) ve ufak bir kısmı da Meksika’da yaşayan, Na-Dene dilleri ailesinden dilleri konuşan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ve şamanist Kızılderili halkları. Toplam nüfusları yaklaşık 200.000 kişidir ve çoğunluğu Atabasklar oluşturur. Asya kökenli olduğu 2008 yılında Edward Vajda başta olmak üzere uzmanlarınca kabul edilen tek Kızılderili grubudur. Bunların dışındaki diğer bütün Kızılderililer İngilizcede Amerindians olarak da adlandırılır ve dilleri Amerind dilleri olarak tek grupta da toplanır.

Konu başlıkları

  • 1 Sınıflandırma
    • 1.1 Diline göre
    • 1.2 Kültürüne göre
  • 2 Tarih
  • 3 Coğrafi dağılım
  • 4 Kaynakça

Sınıflandırma

Diline göre

  • Tlingitler
  • Eyak-Atabasklar
    • Eyaklar
    • Atabasklar
      • Kuzey Atabaskları
        • Alaska Atabaskları
        • Kanada Atabaskları
      • Pasifik Atabaskları
        • Kaliforniya Atabaskları: Hupalar
        • Oregon Atabaskları
      • Güney Atabaskları: Apaçiler, Navaholar

Kültürüne göre

  1. Subarktik Kızılderilileri: Tsutinalar (Sarsiler) ve Nikolalar hariç Kuzey Atabaskları
  2. Ova Kızılderilileri : Tsutinalar, Ova Apaçileri (Kiyova Apaçileri), Lipanlar
  3. Güneybatı Kızılderilileri: Ova Apaçileri hariç Güney Atabask dillerini konuşanlar (Apaçiler ile Navaholar)
  4. Plato Kızılderilileri: Nikola Atabaskları
  5. Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri: Tlingitler, Eyaklar, Tsetsautlar
  6. Kaliforniya Kızılderilileri: Pasifik Atabaskları

Tarih

Na-Dene halklarının ve Proto-Atabaskların Amerika'daki anayurdu (Urheimat) olarak doğu Alaska ya da batı Yukon gibi Pasifik Okyanusuna akan ırmaklardan oluşan havzaya sahip kuzey bölgesi olduğu düşünülmektedir. Na-Dene dillerinin Sibirya'daki Ketçe başta olmak üzere Yenisey dilleri ile akraba olduğu 2008 yılında Edward Vajda tarafından ortaya atılmış ve kabul görmüştür. Dil verilerine göre Asya'daki bir gruba bağlanan ilk ve tek Kızılderili grubudur.

Coğrafi dağılım

  • Kanada
    • Yukon Toprakları: Tlingitler, Guçinler, Hanlar, Kaskalar, Tagişler, Kuzey Tuçonları, Güney Tuçonları, Yukarı Tananalar
    • Kuzeybatı Toprakları: Denesulineler, Guçinler, Sahtular, Denetalar, Tlınçonlar
    • Britanya Kolombiyası: Tlingitler, Nadoten-Vetsuvetenler, Çilkotinler, Dakeller, Kaskalar, Nikolalar, Sekaniler, Danezalar, Denetalar, Tagişler, Tahltanlar, Tsetsautlar
    • Alberta: Denetalar, Denesulineler, Tsutinalar
    • Saskatchewan: Denesulineler
    • Manitoba: Denesulineler
    • Nunavut: Denesulineler
  • Amerika Birleşik Devletleri
    • Alaska: Tlingitler, Eyaklar, Ahtnalar, Değinaklar, Denağinalar, Guçinler, Hanlar, Holikaçuklar, Koyukonlar, Aşağı Tananalar, Tanakroslar, Tsetsautlar, Kuskokvimler, Yukarı Tananalar
    • Vaşington: Çilkotinler, Kwalhioqua, Nikolalar
    • Oregon: Tlatskanie, Applegate, Galice, Tututni, Upper Coquille, Tolowa, Upper Umpqua
    • Kaliforniya: Eel River, Hupalar, Mattole-Bear River, Tolowa
    • Utah: Navaholar
    • Kolorado: Hikarilalar, Navaholar
    • Arizona: Çirikavalar, Navaholar, Batı Apaçileri
    • New Mexico: Meskalerolar, Çirikavalar, Hikarilalar, Lipanlar, Navaholar
    • Teksas: Meskalerolar, Lipanlar
    • Oklahoma: Çirikavalar, Hikarilalar, Ova Apaçileri
  • Meksika
    • Sonora ve Chihuahua : Çirikavalar

Kaynakça

  1. ^ a b ANKN: Athabascans of Interior Alaska / Alaskan Athabascans
  2. ^ MtDNA Diversity in Amerindians and Na-Dene Indians (1993)
  3. ^ Encyclopædia Britannica : Athabaskan language family
  4. ^ Dene–Yeniseic Symposium, University of Alaska Fairbanks, February 2008, accessed 30 Mar 2010


Na-Dene Kızılderilileri Hakkında Bilgi


Na-Dene Kızılderilileri
Na-Dene Kızılderilileri

Na-Dene Kızılderilileri Hakkında Video


Na-Dene Kızılderilileri konusunu görüntülemektesiniz.
Na-Dene Kızılderilileri nedir, Na-Dene Kızılderilileri kimdir, Na-Dene Kızılderilileri açıklaması

There are excerpts from wikipedia on this article and video