Sat . 19 Apr 2019

Ертіс

ертіс өзені, ертіс дарыны
 (T)

Сағасы Обь  · Координаттары Координаттар: 61°04′50″ с. е. 68°49′50″ ш. б. / 61.080556° с. е. 68.830556° ш. б. (G) (O) (Я)61.080556, 68.83055661°04′50″ с. е. 68°49′50″ ш. б. / 61.080556° с. е. 68.830556° ш. б. (G) (O) (Я)

 (T)

Еңістігі 0,03 м/км Орналасуы
Ертіс бассейні Ел Қазақстан Қазақстан,  Моңғолия,  Ресей,  Қытай Ортаққордағы санаты: Ертіс

Ертіс (орыс. Иртыш, қыт. 额尔齐斯河) — Солтүстік Мұзды мұхит алабында жатқан өзен, Обь өзенінің сол жақ саласы.

Қазақстан жерінде Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстары арқылы ағады. Жалпы ұзындығы 4248 км, оның 1698 км-і Қазақстан жерінде. Су жиналатын алабы 1643 мың км2.

Мазмұны

  • 1 Бастауы
  • 2 Гидрологиясы
  • 3 Салалары
  • 4 Дереккөздер
  • 5 Сыртқы сілтемелер

Бастауы

Бастауын Алтай тауларының сілемі Бесбоғда (Қытай (Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы, Алтай аймағы) тауынан алады. Зайсан көліне дейінгі бөлігі – Қара Ертіс, көлден төмен қарай Ақ Ертіс немесе Ертіс деп аталады.

Гидрологиясы

Арнасы бастау жағында, негізінен, қар, мұз суымен, орта және төменгі ағыстарында қар, жаңбыр және жер асты суымен толығады. Алабы Алтай тауларының оңтүстік-батысын, Тарбағатайдың солтүстік-батыс баурайын, Сарыарқаның солтүстік-шығысын, Ресей жерінде Сібір жазығы">Батыс Сібір жазығы мен Шығыс Орал етегін қамтиды.

Қазақ жерінде Ертіс ағынын Қатын, Қалба, Нарын, Тарбағатай және Сауыр жоталарынан, Құлынды даласынан жинайды. Көп жерінде тау сілемдерін тіле терең шатқалдар қалыптасқан. Бұл тұста жағаларының биіктігі 500 м-ге жетеді. Құлынды даласында өзеннің арнасы кеңейіп, жайылмасы пайда болады. Таулық аңғары (250 м биіктікке дейін) қылқан жапырақты орманды, оң жағы көбіне қарағайлы шабындықты келеді, осы тұстағы арнасының ені 100 – 150 м, Омбы қаласы тұсында 6 – 8 км, Тобыл қаласы тұсында 25 – 30 км-ге жетеді.

Ертісті бойлай кеме қатынасы бар (3600 км- ге жуық). Басты кемежайлары: Өскемен, Семей, Павлодар, Омбы, Тобыл, Ханты-Мансийск. 1953 жылы Ертісте Өскемен су электр станциясы (СЭС) салынған. Ертіс каскадындағы 3-саты Шүлбі СЭС-і бөгетінің құрылысы басталды. Ертіс алабының су энергетикалық ресурстарын игеру жылына 30 млрд. кв/сағ-қа дейін электр энергиясын бере алады. Ертістің суы Орталық Қазақстанды сумен қамтамасыз етуге және суландыруға арналған Ертіс-Қарағанды каналын қоректендіруге (75 м3/с су алынады) пайдаланылады. Ертіс сүйрік, сылан, бекіре, шортан, алабұға, елең және т.б. балықтарға бай. Сазан, табан, көксерке және байкал омулі жерсіндірілген.

Салалары

Қазақстандық бөлігіндегі басты салалары

  • → Есіл
  • → Тобыл
  • → Бұқтырма
  • → Шаған
  • → Үлбі
  • → Шар
  • → Күршім
  • → Үлкен Бөкен
  • → Қалжыр
  • → Нарын
  • → Алқабек
  • → Ұлан
  • → Қайыңды

Ресей аумағындағы салалары

  • →Вагай
  • →Конда
  • →Омь
  • →Тара
  • → Демьянка

Жылдық ағынын реттеу және электр энергиясын алу үшін өзен бойында Бұқтырма, Өскемен, Шүлбі бөгендері салынған. Сарыарқа аймағындағы табиғи қорларды игеру мақсатында Ертіс-Қарағанды каналы тартылған. Көліктік маңызы зор, сағасынан 3784 км-ге дейін кеме қатынайды.

Дереккөздер

  1. ↑ http://www.ic.omskreg.ru/irtysh/rew.htm
  2. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
  3. ↑ Қазақ энциклопедиясы

Сыртқы сілтемелер

  • Malimetter.kz Ертіс өзені реферат

ертіс астана, ертіс дарыны, ертіс дарыны олимпиада, ертіс көлбайұлы, ертіс көпір, ертіс нұрқасым, ертіс су алабы, ертіс телеканал, ертіс өзені, ертіс өзеніндегі көпір


Ертіс Туралы Ақпарат

Ертіс


  • user icon

    Ертіс beatiful post thanks!

    29.10.2014


Ертіс
Ертіс
Ертіс Сіз қарап жатырсыз субъектісі
Ертіс бұл, Ертіс кім, Ертіс сипаттамасы

There are excerpts from wikipedia on this article and video

Кездейсоқ Мақалалар

Бірлік (Темір ауданы) — Уикипедия

Бірлік (Темір ауданы) — Уикипедия

Бірлік – Ақтөбе облысының Темір ауданындағы ауыл, Шығырлы ауылдық округінің құрамында Халқы 211 ада...
Корея Республикасы Парламенті

Корея Республикасы Парламенті

Корея Республикасының Ұлттық жиналысы (국회 (Кукхве)) — Корея Республикасының бірпалаталы, 300-орынды ...
IC 213

IC 213

галактика Бақылау мәліметтері (Дәуірі: J2000.0) Шоқжұлдызы Тоқты Тура шарықтауы 02h 1...
Бейіт

Бейіт

Бейіт - қайтыс болған адамның зиратта жерленіп белгі қойылған орны. Бейіт- араб тілінде «үй», «пәтер...