Doğrulama yanlılığı


Doğrulama yanlılığı ya da teyit yanlılığı, kişilerin kendi inançlarını, düşüncelerini ve varsayımlarını destekleyen ya da teyit eden bilgileri kayırma, dikkate alma ve öne çıkarma eğilimidir Bu yanlılığa sahip kişiler inançlarına, düşüncelerine ve varsayımlarına ters düşen, karşı duran, onlarla çelişen bilgileri ihmal etme, yok sayma eğilimi gösterir1 Bilişsel eğilimin bir çeşidi ve tümevarımın sistematik hatasıdır İnsanlar bilgiyi seçici olarak topladıklarında veya anımsadıklarında ya da belirli bir eğilime göre bu bilgiyi yorumladıklarında doğrulama yanlılığına gösterirler Etkisi, duygusallıkla yaklaşılan konularla, iyice yerleşmiş ve değişmesi zor inanışlarla ilgili olduğu takdirde çok daha güçlüdür İnsanlar aynı zamanda müphem ve belirsiz kanıtları da kendi görüşlerini destekleyici yönde yorumlamaya eğilimlidir Yanlı araştırma, yorumlama ve bellek karşı tarafların aynı kanıtlara ulaşması durumunda bile anlaşmazlığın daha keskinleşmesi olan tutum kutuplaşmasını, doğru olmadığının kanıtları gösterilmesine rağmen inançlarda ısrar, ilk olarak edinilen bilgiye daha fazla güvenme olan irrasyonel öncüllük etkisi ve iki olay ya da durum arasında bir bağlantı olduğuna dair yanlış algılama olan yanılsama korelasyonunu açıklamak için kullanılır

1960'larda yapılan bir dizi deney insanların sahip oldukları inançları doğrulama yönünde eğilimi olduğunu önermektedir Bu deney sonuçları daha sonra fikirlerin yalnızca tek olasılık üzerine odaklanıp alternatiflerin görmezlikten gelinmesi ile tek yönlü sınanmasına eğilim olarak tekrar yorumlanmıştır Bazı durumlarda bu eğilim insanların vardıkları sonuçlarda yanlı olabilmelerine neden olmaktadır Gözlemlenen bu yanlılıkların açıklamaları arasında hüsnükuruntu ile insanların bilgilerin değerlendirme kapasitelerinin sınırlı olması verilir Diğer bir açıklama da insanların tarafsız ve bilimsel bir açıdan incelemektense yanlış olmanın bedelini akıllarında ölçüp biçmeleridir

Doğrulama yanlılığı kişisel inançlarda aşırı güven duygusunu besler ve karşı kanıtlar olmasına karşın bu inançlara daha da bağlanmayı sağlayabilir Bu yanlılıklar nedeniyle siyasal ve örgütsel bağlamlarda kötü kararlar alındığı görülmüştür23a

İçindekiler

  • 1 Türleri
    • 11 Yanlı bilgi arama
    • 12 Yanlı yorumlama
    • 13 Yanlı bellek
  • 2 İlgili etkiler
    • 21 Görüş kutuplaşması
    • 22 Güveni sarsılmış inançlarda ısrar
    • 23 İlk bilgiyi üstün tutma
    • 24 Olaylar arasında yanılsamalı bağlantı
  • 3 Bireysel farklılıklar
  • 4 Tarihçe
    • 41 Tarihsel gözlemler
    • 42 Wason'un varsayım sınama araştırması
    • 43 Klayman ve Ha'nın eleştirisi
  • 5 Açıklamalar
  • 6 Sonuçları
    • 61 Finansta
    • 62 Fiziksel ve zihinsel sağlıkta
    • 63 Siyasette ve hukukta
    • 64 Paranormalde
    • 65 Bilimde
    • 66 Öz imgesinde
  • 7 Ayrıca bakınız
  • 8 Kaynakça
    • 81 Notlar
    • 82 Özel
    • 83 Genel
  • 9 İleri okuma
  • 10 Dış bağlantılar

Türleri

Doğrulama yanlılıkları bilgiyi işlemede görülen etkilerdir Kişinin beklentilerinin kendi davranışını etkileyerek beklenen sonuca ulaşılması olan beklenti etkisi ya da davranışsal doğrulama etkisinden farklıdır7

Bazı psikologlar doğrulama yanlılığı terimininin tanımını daha kısıtlayıcı bir şekilde kişinin zaten inandığını destekleyen kanıtları seçici olarak toplaması ve farklı bir sonuca ulaştırabilecek kanıtları yok sayması ya da reddetmesi olarak yaparlar Diğerleri ise terimi daha genel anlamıyla kişinin var olan inançları hakkında kanıt ararken, yorumlarken ya da anımsarken bu inançları korumaya yönelik eğilim olarak kullanırlar8b

Yanlı bilgi arama

Doğrulama yanlılığı kişinin kendisine yönelik bir "evet efendimcilik" olarak tanımlanmıştır, bu tanım Charles Dickens'in roman karakteri Uriah Heep'in inançlarını yansıtır10

Deneyler, kişilerin varsayımları ile tutarlı kanıtlar arayarak bunları tek yanlı olarak doğrulamaya eğilimli olduklarını tekrar tekrar göstermiştir1112 Tüm ilgili kanıtları araştırmaktan çok kendi varsayımlarını destekleyecek olumlu cevaplar alacak şekilde soruları oluştururlar13 Varsayımlarının yanlış olması durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlardan çok doğru olması durumunda bekledikleri sonuçları ararlar13 Örneğin, evet/hayır sorularıyla tutulmuş bir sayıyı bulmaya çalışan ve sayının üç olduğunudan şüphelenen birisi "Tek sayı mı" diye sormayı tercih edebilir Kişiler, "olumsuz test" olan "Çift sayı mı" gibi bir soru ile aynı bilgiye ulaşılabilse bile "olumlu test" olarak adlandırılan bu tür soruları tercih ederler14 Ancak buradan kişilerin olumlu bir cevap çıkaracak test yöntemleri aradığı sonucuna ulaşılamaz Deneklerin sahte testler ya da gerçek teşhis edici testler seçebildikleri araştırmalarda, kişilerin gerçek testleri tercih ettikleri görülmüştür1516

Olumlu testleri tercih etme kendi başına bir yanlılık değildir çünkü olumlu testler oldukça bilgi verici olabilir17 Ancak diğer etkilerle birleştirildiğinde bu strateji doğru olup olmalarından bağımsız olarak varolan inançları ya da varsayımları doğrulayabilir18 Gerçek dünyada kanıtlar sıklıkla karmaşık ve çok yönlüdür Örneğin bir kişi hakkında birbiriyle çelişen çeşitli fikirlerin herbiri o kişinin davranışının bir yönüne yoğunlaşarak desteklenebilir12 Dolayısıyla herhangi bir varsayım yönünde kanıt aramak muhtemelen başarılı bir sonuç verecektir18 Bunu göstermenin bir yolu cevabı değiştirecek şekilde sorulacak olan soruyu oluşturmaktır12 Örneğin "Sosyal yaşamından mutlu musun" diye sorulan kişilerin, "Sosyal yaşamından mutsuz musun" diye sorulan kişilere göre daha çok mutlu olduklarını söyledikleri görülmüştür19

Bir soruda yapılacak küçük bir değişiklik bile kişilerin mevcut bilgiyi araştırmalarını dolayısıyla da ulaşacakları sonuçları etkileyebilir Bu önerme kurgusal bir çocuk velâyet davası ile gösterilmiştir20 Araştırmaya katılanlara şu bilgiler verilir: Velâyeti isteyen A çok yönden veli olabilmek için orta derecede uygundur Velâyeti isteyen B ise dikkati çeken olumsuz ve olumlu özelliklere sahiptir; çocuk ile çok yakın bir ilişki ancak uzun süreler boyunca çocuktan uzak kalmasına neden olacak bir iş "Hangisi çocuğun velisi olmalıdır" sorusu sorulduğunda katılımcıların çoğu, asıl olarak olumlu özelliklere bakarak B'yi seçmiştir Ancak "Hangisi çocuğun velisi olmamalıdır" diye sorulduğunda ise olumsuz özelliklere baktıklarından ötürü çoğunluk B'nin veli olmaması gerektiğini, dolaylı olarak da A'nın veli olması gerektiğini söylemişlerdir20

Benzer çalışmalar kişilerin bilgi ararken nasıl yanlı olduklarını gösterse de bu fenomen gerçek teşhis testlerininin tercihi ile sınırlandırılabilmektedir Deneylerden birinde denekler bir başka kişinin, görüşmeye dayanarak içe dönük-dışa dönük kişilik boyutunu değerlendirmişlerdir Deneyde yapılan görüşmede soracakları soruları verilmiş bir listeden seçmek zorundaydılar Görüşme yapılacak kişi içe dönük birisi olarak tanıtıldığında denekler "Gürültülü partilerde ne hoşuna gitmez" gibi içe dönüklüğü varsayan soruları seçmişlerdir Görüşme yapılacak kişi dışa dönük birisi olarak tanıtıldığında ise "Kötü geçen bir partiyi canlandırmak için ne yaparsın" gibi dışa dönüklüğü varsayan soruları seçmişlerdir Bu yanıltıcı sorular görüşme yapılan kişiye kişilikleri hakkındaki varsayımın doğru olmadığını gösterecek hemen hemen hiç olanak sağlamıyordu21 Bu deneyin daha sonra yapılan değişik bir versiyonunda ise deneklere "Sosyal etkileşimlerden kaçar mısın" gibi daha az tahminlere dayanan sorular seçebilmelerine olanak sağlanmıştır22 Bu deneyde denekler teşhise yönelik bu tarz soruları tercih etmiş ve olumlu test sorularını daha az seçmişlerdir Teşhis edici testleri tercih etme ve olumlu test sorularına zayıf bir eğilim daha sonra yapılan başka çalışmalarda da tekrar gözlemlenmiştir22

Kişilik özellikleri yanlı araştırma süreçlerini hem etkilemekte hem de bu süreçlerle etkileşmektedir23 Bireylerin, seçici maruz kalmaya karşı tutum ve tavırlarını dış etkilerden koruma yetileri farklılık gösterir Seçici maruz kalma durumu bireylerin bilgi ararken kişisel inançları ile tutarlı bilgi arayıp bu inançlarla tutarsız bilgileri göz ardı etmeleriyle oluşur2424 Bireylerin kişisel inançları ile çelişen kanıtları hangi dereceye kadar reddedebildikleri konusunda bir deney yapılmıştır23 Yüksek güven düzeylerine sahip kişilerin kendi inançları ile çelişerek karşı bir kanıt oluşturabilecek bilgileri daha kolayca araştırabildiği ancak düşük güven düzeyli bireyleri çelikili bilgileri aramadığı ve kendi inançlarını destekleyecek bilgileri aramayı tercih ettikleri görülmüştür Kişiler tartışmalarda kendi inanç ve fikirlerine karşı eğilimli olarak kanıtlar geliştirir ve bunları yorumlarlar25 Yüksek güven düzeyleri bireylerin kendi inançlarını destekleyen bilgi arama tercihlerini azaltmaktadır

Bir başka deneyde, deneklerden bilgisayar simülasyonu ile nesneleri hareket ettirmeyi içeren karmaşık bir kural bulma görevi verilmiştir26 Nesneler bilgisayar ekranında belirli kurallara göre hareket etmektedir ve katılımcıların bu kuralların ne olduğunu bulmaları istenmiştir Katılımcılar kurallar ile ilgili varsayımlarını nesneleri bilgisayar ekranında hareket ettirerek deneyebilmektedirler Yaklaşık on saat süren deney süresince çok sayıda deneme yapmalarına rağmen deneklerin hiçbiri sistemin kurallarını çözememiştir Denekler varsayımlarını yanlışlamak yerine doğrulamaya çalışmış ve alternatifleri değerlendirmeye pek istekli davranmamışlardır Varolan varsayımlarının çalışmadığını gösteren somut kanıtlar olmasına rağmen sıklıkla aynı denemeleri yapmaya devam etmişlerdir Bazı katılımcılara uygun varsayım test etme yöntemleri öğretilmiş olsa da bu bilgilerin hemen hemen hiç etkisi olmamıştır26

Yanlı yorumlama

Zeki insanlar garip şeylere inanırlar çünkü akla yatkın olmayan nedenlerle edindikleri inançları savunmak için çok beceriklidirler

——Michael Shermer27

Doğrulama yanlılıkları yalnızca kanıt toplama ile sınırlı değildir İki farklı birey aynı bilgiye sahip olsalar dahi bunları yorumlama yolları yanlı olabilir

Stanford Üniversitesi'nde bir araştırma ekibi, idam cezası hakkında kesin görüşleri olan ve yarısı buna karşı yarısı da idam cezasından yana olan deneklerle bir deney düzenlemişlerdir2829 Her katılımcı idam cezası uygulanan ve uygulanmayan ABD eyâletlerinin bir karşılaştırması ile eyâletlere idam cezası getirilmeden önce ve sonra cinayet oranlarının karşılaştırmasından oluşan iki araştırma yazısını okumuştur Her iki araştırma yazısının kısa özetini okuduktan sonra katılımcılara idam cezası hakkında görüşlerinin değişip değişmediği sorulmuştur Daha sonra her iki araştırmanın nasıl yapıldığı hakkında daha detaylı okumadan sonra bu araştırmaların iyi yapılıp yapılmadığı ve inandırıcı olup olmadığı hakkında yorumları istenmiştir28 Aslında her iki çalışma da uydurmadır Katılımcıların yarısına çalışmalardan birinin caydırıcılık etkisini kanıtladığı diğerinin ise bu etkiyi çürüttüğü söylenirken diğer yarısına araştırmalar için yapılan bu yorumlar değiştirilerek söylenmiştir2829

İdam cezasından yana ya da buna karşı olan katılımcılar, ilk okudukları araştırmadan sonra tutumlarının hafifçe de olsa buna doğru yöneldiklerini söylemişlerdir Ancak iki araştırma hakkında da daha detaylı okuduktan sonra hemen hemen hepsi verilen kanıt ne olursa olsun, kendi görüşlerini detekleyen noktalara dikkat çekerek ve bu görüşe karşı olanları ise yok sayarak idam cezası hakkındaki ilk görüşlerine geri dönmüşlerdir Katılımcılar idam cezası hakkındaki ilk görüşlerini destekleyen araştırmanın diğer araştırmaya göre daha üstün olduğunu detaylı bir şekilde tanımlamışlardır2830 Caydırıcılık etkisini çürüttüğünü sandığı araştırma için idam cezasından yana olan bir denek şöyle yorum yaparken: "Araştırma yeteri kadar uzun bir dönemi kapsamamaktadır"; idam cezasına karşı olan bir başka denek ise aynı araştırmayı şöyle yorumlamıştır: "Araştırmacıların bulgularının aksini iddia edecek güçlü bir kanıt sunulamamıştır"28 Bu deneyin sonucu kişilerin kendi beklentilerine karşı olan varsayımların kanıtlar için daha yüksek beklenti içinde olduklarını göstermektedir "Reddetme yanlılığı" olarak bilinen bu etki başka deneylerle de desteklenmiştir31

İnsan beyninin hoşa gitmeyen bilgi ile nasıl başa çıktığı konusunda MR araştırmacılara yardımcı olmuştur

Yanlı yorumlama üzerine bir başka çalışma 2004 Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri sırasında yapılmıştır Bu deneye ABD başkan adaylarını hakkında güçlü duygulara sahip olduklarını söyleyen kişiler denek olarak katılmıştır Deneklere Cumhuriyetçi Parti adayı George W Bush'un, Demokrat Parti adayı John Kerry'nin ve kamuoyunda tanımış ama siyasi açıdan tarafsız bir kişinin görünüşe göre birbirleri ile çelişen ifadeleri gösterilmiştir Bunlarla birlikte görünüşte olan bu çelişkili ifadelerin aslında mantıklı olabileceğini gösteren başka ifadeler de deneklere gösterilmiştir Katılımcılardan bu farklı bilgilerden yararlanarak her bir kişinin ifadelerinin tutarsız olup olmadığına karar vermeleri istenmiştir32 Deneklerin ifadeleri değerlendirmesinde çok büyük farklılıklar bulunmuştur ve katılımcılar karşı oldukları adayın ifadelerini tutarsız bulmaya daha çok eğilim göstermişlerdir33

Bu deney sırasında katılımcılar ifadeler hakkında yargılarını, beyin aktivitelerini izleyen manyetik rezonans görüntüleme MR cihazının içinde iken yapmışlardır Katılımcılar destekledikleri adayların çelişkili ifadelerini değerlendirirken beyinlerinin duygusal merkezlerinde aktivite gözlemlenmiştir Diğer iki kişinin ifadelerini değerlendirirken ise beynin duygusal merkezlerinde aynı aktivite görülmemiştir Deneyi yapanlar buradan yola çıkarak deneklerin çelişkili ifadelere verdikleri farklı yanıtların pasif mantık hataları yüzünden olmadığı sonucunu çıkarmışlardır Aksine, katılımcılar destekledikleri adayın irrasyonel ve ikiyüzlü davranışını okurken oluşan bilişsel çelişkiyi aktif olarak azaltmaktaydılar34

İnançların yorumunda yanlılık zekâ düzeyinden bağımsız olarak kalıcıdır Bir deneyde katılımcılar ABD'de üniversite eğitimi almak isteyenlerin girdiği SAT sınavına sokularak zekâ düzeyleri ölçüldükten sonra otomobiller ile ilgili güvenlik sorunları hakkında bazı bilgiler okumuşlardır Bu bilgilerde otomobillerin menşei hakkındaki bilgiler özellikle deneyi yapanlar tarafından çarpıtılmıştır ABD'li katılımcılar, bir "kesinlikle evet" ve altı "kesinlikle hayır" olmak üzere altı dereceli bir skala üzerinde bir otomobilin kullanımının yasaklanması üzerine fikirlerini belirtmişlerdir Denekler ilk olarak tehlikeli bir Alman otomobilinin ABD yollarında trafiğe çıkması ile tehlikeli bir Amerikan otomobilinin Almanya yollarında trafiğe çıkması konusunu değerlendirmişlerdir Bu değerlendirmede katılımcıların tehlikeli bir Alman otomobilinin ABD'de kullanımının yasaklanması sonucuna tehlikeli bir Amerikan otomobilinin Almanya'da yasaklanması sonucundan daha hızlı bir şekilde ulaşmışlardır Otomobilin kullanılmasının yasaklanmasını isteme oranında katılımcıların zekâ düzeyine göre bakıldığında bir farklılık görülmemiştir25

Yanlı yorumlama yalnızca duygusal açıdan önemli konularla sınırlı değildir Bir başka deneyde katılımcılara bir hırsızlıkla ilgili öykü anlatılmıştır Katılımcılardan belirli bir kişinin bu hırsızlığı yapıp yapmadığı hakkında verilen ifadelerin kanıtsal önemini değerlendirmeleri istenmiştir Kişinin suçlu olup olmadığı hakkında bir varsayım geliştirdikten sonra, verilen ifadelerden geliştirdikleri varsayımı destekleyen ifadeleri, bu varsayımla çelişen ifadelerden daha önemli olarak değerlendirmişlerdir35

Yanlı bellek

Kişiler kanıtları tarafsız bir gözle toplayıp yorumlasalar bile beklentilerini pekiştirmek için yine de bunları seçici bir şekilde anımsayabilirler Bu etkiye "seçici bellek" denir36 Seçici bellek üzerinde farklı görüşlere sahip psikoloji kuramları bulunmaktadır Şema kuramı önceki beklentilere uyan bilgilerin, uymayan bilgilere oranla daha kolay bellekte saklanacağını ve daha kolay erişileceğini yani anımsanacağını öngörür37 Buna alternatif bazı yaklaşımlar da şaşırtıcı bilgilerin sivrilerek daha kolay anımsanabileceğini söyler37 Farklı kuramların öngörüleri farklı deneysel bağlamlarda doğrulanmış dolayısıyla da bunların arasında hangisinin daha kabul edilebilir ortaya konamamıştır38

Yapılan bir deneyde katılımcılara içedönük ve dışadönük karakter özellikleri sergileyen bir kadının profili gösterilmiş ve daha sonra da içedönük ve dışadönük karakter özelliklerine dair örnekleri hatırlamaları istenmiştir39 İlk gruba bu kadının kütüphanecilik işi için ikinci gruba işe emlakçılık işi için değerlendirildiği söylenmiştir Bu iki grubun hatırladıkları arasında önemli bir faklılık görülmüştür; "kütüphaneci" grubu daha çok içedönüklük davranış örneği hatırlarken "emlakçılık" grubu daha çok dışadönük davranış biçimi hatırlamıştır39 Seçici bellek etkisi, arzu edilen karakter tiplerinin manipüle edildiği deneylerde de gösterilmiştir3740 Bu tarz deneylerden birinde bir grup katılımcıya dışadönük insanların içedönük insanlara göre daha başarılı olduğuna dair kanıtlar gösterilmiştir Diğer bir grupa ise bunun tam tersine dair kanıtlar verilmiştir Daha sonra, görünüşte bu deney ile ilgisiz bir çalışmada aynı kişilere yaşamlarında içedönük ya da dışadönük davranışlarını hatırlamaları istenmiştir İki gruptaki katılımcılar da kendilerine verilen arzu edilen karakter tipine uygun olan anılarını daha fazla ve daha çabuk hatırlamıştır41

Ruh hâlinde değişiklikler de bellek erişimini etkileyebilir4243 Bir deneyde katılımcılara O J Simpson'un cinayetten suçsuz bulunduğunu ilk öğrendiklerinde ne hissettiklerini değerlendirmeleri istenmiştir42 Katılımcılar ruh hâllerini ve mahkemenin verdiği karara olan güvenlerini olaydan bir hafta, iki ay ve bir yıl sonra tanımlamışlardır Alınan sonuçlar katılımcıların Simpson'un suçu ya da suçsuzluğu ile ilgili değerlendirmelerinin zaman içinde değiştiğini göstermektedir Katılımcıların mahkeme kararı hakkındaki görüşleri ne kadar çok değiştiyse kararı öğrendikleri ilk zaman hissettiklerine ait anıları o kadar daha az tutarlıydı Katılımcılar iki ay ya da bir yıl sonra ilk duygusal tepkilerini hatırlamaları istendiğinde bunları o anki duygusal tepkileri neyse ona yakın olarak tanımlamışlardır İnsanlar tartışmalı konular üzerine olan fikirlerini tartışırken önemli ölçüde olayları "kendilerine göre" yargılama davranışı göstermektedir25 Bellekten erişilen anılar ve yaşananların yeniden hatırlanması değişen ruh hâllerine göre değişiklik gösterir

Kişilerin "kendilerine göre" olan yargılama davranışının hatırlamanın doğruluğunu etkilediği de deneylerle gösterilmiştir43 Yapılan bir deneyde dul kalan kişilerden, eşlerinin ölümünden altı ay ve beş yıl sonra hissettikleri ıstırap duygusunu değerlendirmeleri istenmiştir Katılımcılar altı ay sonra yaptıkları değerlendirmede beş yıl sonra yaptıklarına göre daha büyük bir ıstırap duygusu hissettiklerini söylemişlerdir Ancak beş yıl sonra katılımcılara eşlerinin ölümünden altı ay sonra nasıl hissettikleri sorulduğunda ise hatırladıkları ıstırap duygusunun şiddeti o anda hissettikleri ıstırap duygusunun şiddeti ile yüksek korelasyona sahip olduğu görülmüştür Bireylerin o an içinde oldukları ruh hâli ile geçmişte nasıl hissetmiş olduklarını analiz ettikleri görülmektedir42 Duygusal anılar güncel ruh hâli ile yeniden oluşturulmaktadır

Bir başka deneyde de seçici belleğin duyular dışı algılama ya da altıncı his üzerine olan inancı nasıl sürdürdüğü gösterilmiştir44 Duyular dışı algılamaya inananlar ve inanmayanlardan olan katılımcılara altıncı his deneyleri hakkında tanımlamalar gösterilmiştir Grubun yarısına deneylerin duyular dışı algılamayı desteklediği diğer yarısına da desteklemediği söylenmiştir Daha sonra yapılan bir testte duyular dışı algılamaya inanan ama bunun olmadığına dair kanıtları okuyan katılımcılar haricindekiler verilen bilgileri hatırlamışlardır Bu grup önemli ölçüde az bilgi hatırlamalarının yanı sıra bazıları da bilgilerin duyular dışı algılamayı desteklediği yönünde olarak yanlış hatırlamıştır44

İlgili etkiler

Görüş kutuplaşması

Karşıt görüşlere sahip kişiler yeni bilgiyi yanlı olarak yorumladıklarında görüşleri birbirlerinden daha da uzaklaşabilir Buna "tavır kutuplaşması" denir45 Bu etki deneklerin iki içi görülmeyen torbadan bir dizi kırmızı ya da siyah top çekmelerinden oluşan bir deneyle gösterilmiştir Katılımcılar bir torbanın %60 siyah ve %40 kırmızı top, diğer torbanın da %40 siyah ve %60 kırmızı top içerdiğini bilmektedirler Deneyi yapanlar arka arkaya farklı renkte topların çekildiğinde yani hangi torbanın olduğunun anlaşılamadığı durumda ne olduğunu incelediler Bir gruptaki katılımcıya, her top çekildikten sonra torbanın hangisi olduğu olasılığına dair yargılarını yüksek sesle söylemeleri istenmiştir Bu katılımcılar, başta torbanın %60 siyah top ya da %60 kırmızı top içerdiğinin daha muhtemel olduğu düşünmelerinden bağımsız olarak, yargılarına uyan her başarılı top çekişten sonra kendilerine güveni ve olasılığa yönelik tahmin başarıları artmıştır Diğer katılımcılar ise her top çekişinden sonra değil, bir dizi top çekildikten sonra hangi torba olması olasılığına yönelik soru sorulmuştur Bu katılımcılar kutuplaşma etkisini göstermemiş olması bu etkinin insanların yalnızca karşıt görüşlere sahip olduklarında değil ancak bunlara açık olarak bağlandıklarını gösterdiklerinde ortaya çıktığını önermektedir46

Daha az soyut bir çalışma Stanford Üniversitesi'nde idam cezası hakkında kesin görüşleri olan deneklerin katıldığı ve deney sırasında bu konuda karşıt deneysel kanıtları okudukları yanlı yorumlama deneyidir2829 Katılımcıların %23'ü görüşlerinin daha da keskinleştiğini ifade etmişler ve bu bildirilen kayma ilk görüşleri ile oldukça güçlü bir korelasyona sahiptir28 Daha sonra yapılan deneylerde de katılımcılar iki anlamlı bilgiler karşısınde görüşlerinin daha da keskinleştiğini bildirmişlerdir Ancak yeni kanıt sunulmadan önce ve sonra olan tavırları karşılaştırıldığında önemli bir değişiklik görülmemesi, kişilerin bildirdikleri bu değişikliğin gerçek olmayabileceğini önerir314547 Bu deneyler ışığında Deanna Kuhn ve Joseph Lao, kutuplaşmanın gerçek ama yalnızca çok az durumda ortaya çıkan ve kaçınılmaz olmayan bir fenomen olduğu sonucuna vardılar Bulguları kutuplaşmanın yalnızca karşıt kanıtları değerlendirmeyle değil aynı zamanda yalnızca konu hakkında düşünmekle bir olduğu yönündedir45

Charles Taber ve Milton Lodge ise Stanford ekibinin deney sonuçlarını tekrarlamanın zor olduğunu çünki sonraki deneylerdeki konuların duygusal bir tepki oluşturmak için ya çok soyut ya da çok kafa karıştırıcı tasarlandığını ileri sürmüşlerdir Taber ve Lodge'un araştırmasında bireysel silahlanma ve pozitif ayrımcılık gibi duygusal yaklaşılan konular kullanılmıştır31 Bu deneye katılanların tavırları tartışmalı konuların karşıt taraflarının görüşlerinin okunmasından önce ve sonra ölçülmüştür Önceden çok keskin görüşlere sahip olanlar ile siyasi bilgisi olanların oluşturduğu iki grup katılımcı bu konular hakkında tavır kutuplaşması sergilemişlerdir Bu çalışmanın bir bölümünde katılımcıların okuyacakları bilgi kaynaklarını hazırlanan bir listeden seçmesi istenmiştir Örneğin bireysel silahlanma üzerine isterlerse bunu destekleyen ABD'nin "National Rifle Association" Ulusal Tüfek Derneği adlı sivil toplum örgütüne ait kaynakları ya da buna karşı çıkan ABD'nin "Brady Campaign" adlı sivil toplum örgütüne ait kaynakları okumak için seçebilmekteydiler Tarafsız davranmaları söylenmelerine rağmen katılımcılar konu hakkındaki varolan görüşlerini destekleyen kaynakları desteklemeyenlere nazaran okumak için daha büyük eğilim göstermişlerdir Bu yanlı bilgi arama tavır kutuplaşması ile iyi bir korelasyon göstermiştir31

Geri tepme etkisi, inançlarına karşıt kanıtlar sunulduğunda insanların bunları reddedederek inançlarına eskisinden daha da fazla bağlanmalarıdır4849 Bu tanımlama ilk olarak Brendan Nyhan ve Jason Reifler tarafından terim olarak kullanılmıştır50

Güveni sarsılmış inançlarda ısrar

İnaçlar, inandırıcı mantıksal ve deneysel meydan okumalara rağmen ayakta kalabilirler En bağımsız gözlemcilerin mantıksal olarak böyle inançlarda kısmen de olsa zayıflama olacağına hemfikir oldukları karşı kanıtlara bile direnç gösterebilir ve hatta daha da güçlenebilir Ve hatta inançlar, oluşmalarına neden olan ilk kanıtsal temeller ortadan kaldırıldığında bile yaşamaya devam edebilirler

——Lee Ross and Craig Anderson51

Bazı inançların oluşmalarına neden olan ilk kanıtların ortadan kalkmasına rağmen neden hâlâ durduklarını açıklamak için doğrulama yanlılığı kavramı kullanılabilir52 Bu inanç ısrarı etkisi, "debriefing paradigması" adı verilen bir yöntem kullanılan bir dizi deneyle gösterilmiştir Denekler önce bir varsayımı kantılayan uydurma kanıtları okuduktan sonra tutum değişiklikleri ölçülmüş ve sonra da okudukları kanıtların uydurma olduğu kendilerine açıklanmıştır Bundan sonra inançlarının daha önceki düzeye gelip gelmediğini anlamak için tutum değişiklikleri tekrar ölçülmüştür51

Deneylerde ortaya çıkan ortak sonuç elde edilen ilk inancın, tamamıyla uydurma kanıtlara dayandığı anlatılıp gösterilse bile en azından kısmen devam ettiğidir53 Deneylerden birinde katılımcılardan gerçek ve sahte intihar notlarını ayırt etmeleri istenmiştir Katılımcılara gelişigüzel geribesleme yapılmış, kimine iyi bir performans gösterdiği söylenirken kimine de kötü bir performans gösterdikleri söylenmiştir Gerçek sonuçlar tamamıyla gösterildikten sonra bile katılımcıların hâlâ ilk yapılan geribeslemenin etkisi altında oldukları gözlemlenmiştir Katılımcılar hâlâ kendilerine ilk olarak söylenen performanslarına göre bu konuda ortalamanın altında ya da üstünde olduklarını düşünmekteydiler54

Bir başka çalışmada deneklerden iki itfaiyecinin iş performansı raporları ile riskten kaçınma testi sonuçlarını okumaları istenmiştir51 Bu kurgusal veriler olumlu ya da olumsuz bir korelasyon kuracak şekilde ayarlanmıştır; yani katılımcılardan bazılarına risk alabilen itfaiyecinin performansının daha iyi olduğu diğerlerine de tam tersi riskten kaçınan itfaiyecinin performansının daha iyi olduğu söylenmiştir55 Hatta bu iki kurgusal veri doğru bile olmuş olsa genel olarak itfaiyeciler hakkında bir yargıya varmak için bilimsel olarak çok yetersiz kanıtlar olacaklardır Ancak katılımcılar bu verileri sübjektif olarak inandırıcı bulmuşlardır55 Verilerin kurgusal olduğu gösterildiğinde katılımcıların risk alma ve performans ile ilgili ilişkiye olan inançlarında bir azalma görülse de ilk etkinin yarısı kadarı devam etmiştir51 Daha sonra yapılan görüşmelerde katılımcıların yapılan açıklamayı anladığı ve ciddiye aldıkları belirlenmiştir Katılımcıların yapılan açıklamaya güvendikleri ancak geçerliliği ortadan kalan bilginin kişisel inançları ile ilgisi olmadığını düşünmektedirler51

Sürekli nüfuz etkisi, daha sonradan düzeltilmiş olsa bile önceden öğrenilmiş yanlış bilgilere inanma eğilimidir Yanlış bilgiler düzeltildikten sonra bile kişinin yapacağı çıkarımları hâlâ etkileyebilmeye devam etmektedir56

İlk bilgiyi üstün tutma

Deneyler, sıralaması önemsiz olsa bile bir dizi içinde ilk verilen bilginin daha etkili göründüğünü göstermektedir Örneğin insanlar "zeki, çalışkan, atılgan, tenkitçi, inatçı, kıskanç" diye tanımlanan biri hakkında aynı sıfatların sıralaması tersine çevrilerek tanımlanmasına göre daha fazla olumlu bir izlenim edinmektedirler57 Bu irrasyonel öncelik etkisi, bir dizi içinde yer alan bilgilerin önce gelenlerinin bellekte daha kalıcı iz bırakması olan bellek öncelik etkisinden bağımsızdır57 Yanlı yorumlama bu etkiyi şöyle açıklayabilir: İlk kanıtı görür görmez insanların oluşturduğu varsayım sonradan gelen bilgilerin nasıl yorumlanacağını etkilemektedir52

İrrasyonel öncelik etkisi sözde iki çanaktan çekilen renkli fişlerin kullanıldığı bir deneyle gösterilmiştir Deneklere çanaklardaki fiş renklerinin dağılımı söylenmiş ve fişlerin hangi çanaktan çekildiğini tahmin etmeleri istenmiştir57 Aslında fişlerin renkleri önceden belirlenmişti İlk otuz fiş bir çanağı sonraki otuz fişte ikinci çanağı destekliyordu52 Dizinin tamamı ise iki çanağa da eşit olasılık veriyordu; dolayısıyla rasyonel olarak iki çanaktan da fişlerin çekilme olasılığı eşitti Ancak ilk altmış fiş çekiminden sonra katılımcılar ilk otuz çekimde desteklenen çanaktan fişlerin çekildiğini tahmin etmişlerdir57

Bir başka deneyde de katılımcılar önce yalnızca bulanık bir görüntüsü olan bir nesnenin görüntüsü yansı ile gösterilmiş ve sonradan gelen her yansıda bu bulanıklık yavaş yavaş azaltılmıştır57 Her yansıdan sonra katılımcılardan bu nesnenin ne olduğunu tahmin etmeleri istenmiştir İlk tahminleri yanlış olan katılımcılar, yansılardaki resmin bulanıklığı yeteri kadar azaldıktan sonra nesne başka kişiler tarafından kolaylıkla tanınabilecek hâle gelmişken bile ilk yanlış tahminlerinde ısrar etmişlerdir52

Olaylar arasında yanılsamalı bağlantı

Yanılsama korelasyonu bir veri kümesi içinde var olmayan korelasyonları görme eğilimidir58 Bu eğilim ilk olarak 1960'ların sonunda yapılan bir dizi deneyle gösterilmiştir59 Bir deneyde katılımcılar aralarında Rorschach testine verilen cevaplar da dahil olmak üzere psikiyatrik vaka dosyalarını okumuşlardır Katılımcılar, vakalar içinde yer alan homoseksüel erkeklerin Rorschach testindeki belirsiz mürekkep lekelerinde kıç, anüs ya da cinsel figürler görmelerinin daha muhtemel olduğunu bildirmişlerdir Aslında kurgusal olarak yaratılan vaka dosyaları homoseksüel erkeklerin mürekkep lekelerinde bu imgeleri daha az görebilecekleri şeklinde uydurulmuştu; hatta deneyin bir versiyonunda da vaka dosyaları bu imgeleri heteroseksüel erkeklerden daha az görecekleri yününde kurgulanmıştı58 Yapılan bir ankette de bir grup deneyimli psikoanalist homoseksüellikle ilgili aynı yanılsamaları bağlantıları bildirmişlerdir5859

Bir başka çalışmada 15 ay boyunca artrit hastalarının yaşadıkları semptomlarla hava durumu kaydedilmiştir Hemen hemen tüm hastalar ağrılarının hava durumu ile bağlantılı olduğunu bildirmişlerdir ancak gerçekte ağrıları ile hava durumu arasında hiç bir korelasyon bulunamamıştır60

Objektif olarak etkisiz ya da karşıt kanıtların var olan inançları desteklemesi olan bu etki bir tür yanlı yorumlamadır Aynı zamanda varsayım sınama davranışındaki yanlılıklarla da ilgilidir61 Örneğin hastalık ve kötü hava gibi iki olayın arasında bir korelasyon olup olmadığına karar verirken insanlar asıl olarak olumlu-olumlu örneklere dayanmaktadırlar, yani bu örnek için hem ağrının hem de kötü havanın olduğu zamanlar Ağrısız ve kötü hava ya da ağrılı ve iyi hava gibi diğer gözlemlere çok az dikkat etmektedirler62 Bu davranış varsayım sınamada olumlu sınamalara güvenme ile paralellik gösterir61 Aynı zamanda bu etki, iki olayın aynı zamanda olduğu zamanların hatırlanmasının daha kolay olması nedeniyle insanların bu iki olayın bağlantılı olduğunu düşünmelerine yol açan seçici hatırlamayı da yansıtır61

Bireysel farklılıklar

Kendince haklılığın bir zamanlar daha yüksek zekâ ile ilişkili olduğuna inanılmaktaydı ancak çalışmalar kendince haklılığın zekâ düzeyinden çok mantıklı düşünebilmeden daha çok etkilenebildiğini ortaya koymuştur25 Kendince haklılık karşıt bir argümanın etkin ve mantıklı bir şekilde değerlendirme yetersizliğine neden olabilmektedir Çalışmalar kendince haklılığın "aktif açık fikirlilik" eksikliği olduğunu yani ilk düşüncenin yanlış olabileceğini aktif olarak araştırmama olduğunu göstermiştir63 Tipik olarak kendince haklılık, kendi varsayımlarını destekleyen kanıtların miktarının varsayımı desteklemeyen kanıtların miktarına göre fazlalığı ile deneysel çalışmalarda kendini gösterir64

Yapılan bir araştırma kendince haklılık kavramında bireysel farklılıkların olduğunu ortaya koymuştur Bu araştırma kültürel bir bağlamda öürenme yoluyla elde edilen ve değişebilen bireysel farklılıkları incelemiştir Araştırmacılar, irdeleme yöntemlerinde önemli kişisel farklılıklar bulmuşlardır Araştırmalar tümdengelimli mantık becerisi, inanç yanlılığını aşabilme becerisi, epistemolojik anlayış ve düşünme yatkınlığı gibi bireysel farklılıkların mantıksal yolla sav oluşturma, karşı sav oluşturma ya da savları çürütme gibi becerilerin önemli öncülleri olduğunu önermektedir656667

Christopher Wolfe ve Anne Britt de yaptıkları bir araştırmada katılımcıların "bir savı iyi yapan nedir" konusundaki görüşlerinin, kişinin kendi savlarını oluşturma yollarını etkileyen kendince haklılığa nasıl bir kaynak olduğunu incelemişlerdir64 Araştırma sav oluşturma şemasında bireysel farklılıkları araştırmış ve katılımcılardan deneme yazmaları istenmiştir Katılımcılardan tercih ettikleri bir sava gelişigüzel olarak karşı çıkan ya da destekleyen denemeler yazmaları istenmiş ve ya dengeli bir yaklaşım ya da sınırsız bir yaklaşım içeren araştırma talimatları verilmiştir Dengeli araştırma talimatları katılımcılardan "dengeli" yani hem karşı hem de destekleyici kanıtların olduğu bir şekilde araştırmanın yapılmasını isterken sınırsız araştırma talimatında savların nasıl ortaya konacağı hakkında bir sınır konmamıştır64

Genel olarak, dengeli araştırma talimatlarının yazılan denemelerde savlara karşı olan bilgilerin de bulunması sıklığını önemli ölçüde artırmıştır Bu veriler aynı zamanda kişisel inancın kendince haklılığın bir kaynağı olmadığını da göstermektedir Ancak, iyi bir savın gerçeklere dayanması gerektiğine inanan katılımcıların diğer katılımcılara oranla daha fazla kendince haklılık göstermeye eğilimli oldukları görülmüştür Bu deney sonuçları Jonathan Baron'un kişilerin iyi düşünme hakkındaki görüşlerinin savların oluşturulmasını etkileyebileceği yönündeki görüşleri ile de tutarlıdır64

Tarihçe

Francis Bacon

Tarihsel gözlemler

Doğrulama yanlılığı üzerine psikolojik araştırmalardan önce bu fenomen üzerine tarih boyunca yapılan çeşitli gözlemler aktarılmıştır Antik Yunan tarihçi Tukididis yak MÖ 460 - yak MÖ 395 Peloponez Savaşlarının Tarihi adlı eserinde yanlış yola sevkedilmiş ihanet hakkında şöyle yazmıştır: " çünkü özlem duydukları için ihmalkâr umuda bel bağlamak, ve hoşlarına gitmeyeni yoksaymak için egemen mantığı kullanmak insanoğlunun bir âdetidir"68 İtalyan şair Dante Alighieri'nin 1265–1321 İlâhi Komedya adlı şaheserinde, Aquinolu Thomas Cennet'te karşılaştığı Dante'yi şöyle uyarır, "çünkü acele verilen karar, çoğu kez hatalı yöne kayar ve bu karara duyulan sevgi aklı bağlar"69 İngiliz filozof ve biliminsanı Francis Bacon 1561–1626,70 Novum Organum adlı eserinde kanıtların yanlı olarak değerlendirilmesinin "ister astrolojide, ister rüyalarda, kehânetlerde, ilâhi yargılarda ya da benzerlerinde olsun tüm bâtıl inançlara" yol açtığını söylemiştir71 Bacon şöyle yazmıştır:

« Bir kere bir fikri kabul etti mi insan anlayışı  diğer herşeyi bunu desteklemek ve hemfikir olmak üzere düzenler Ve diğer tarafta çok sayıda ve önemli ağırlıkta misaller olsa da bunları ya gözardı eder ya küçümser, ya da bazı istisnalarla kenara koyar ya da reddeder71 »

Rus romancı Lev Tolstoy, "Sanat Nedir" 1897 denemesinde şöyle yazmıştır:

« Biliyorum ki insanların çoğu — yalnızca zeki oldukları düşünülenler değil aynı zamanda çok zeki olup da en zor bilim, matematik ya da felsefe problemlerini anlamaya muktedir olanlar — eğer ki vardıkları sonuçların — gurur duydukları, başkalarına öğrettikleri ve yaşamlarını üzerine kurdukları sonuçlar — yanlışlığını kabul etmek zorunda kalacakları en basit ve en bariz gerçeğin bile nadiren farkına varabilirler72 »

Wason'un varsayım sınama araştırması

Doğrulama yanlılığı İngilizce: confirmation bias terimi ilk olarak İngiliz psikolog Peter Wason tarafından kullanılmıştır73 1960 yılında yayımladığı bir deneyde deneklerden sayı üçlüleri için uygulanmış bir kuralı tanımlamalarını istemiştir Deneyin başında katılımcılara 2,4,6 sayı üçlüsünün kurala uyduğu söylenmiştir Katılımcılar kendi oluşturdukları sayı üçlülerini deneyi yapana söyleyecek ve onun kurala uyup uymadığını söylemesine göre kuralı tespit edeceklerdi7475

Kuralın aslında basitçe "herhangi bir artan sayı dizisi" olmasına rağmen katılımcılar bu kuralı tespit etmek için büyük zorluk çekmiş ve sıklıkla "ortadaki sayı ilk ve son sayının ortalamasıdır" gibi çok daha karmaşık kurallar öne sürmüşlerdir74 Katılımcıların kural olarak öne sürdükleri varsayımlara uyan sayı üçlülerini yani yalnızca olumlu örnekleri sınadıkları gözlemlenmiştir Örneğin kuralın "her sayı öncekinden iki büyüktür" olduğunu varsaydıklarında deneyi yapana bu kurala uyan 11,13,15 üçlüsünü sınamak için sormayı bu kurala uymayan 11,13,15 üçlüsünü sormaya tercih etmişlerdir76

Wason, bir varsayımın bilimsel sınanmasının onu yanlışlama için ciddi bir girişim olduğunu söyleyen yanlışlanabilirlik kavramını kabul etmektedir Deneyin sonuçlarını yanlışlama yerine doğrulama üzerine bir eğilim gösterilmesi olarak yorumladığından "doğrulama yanlılığı" terimini ortaya atmıştırc78 Wason aynı zamanda doğrulama yanlılığı fenomenini seçme görevi deneyinin sonuçlarını açıklamak için de kullanmıştır79 Bu görevde katılımcılara bir nesne kümesi hakkında kismi bilgi verilmekte ve bir nesnel koşul kuralının eğer A ise B var olup olmadığı için hangi bilginin daha gerektiğini belirtmeleri istenmektedir Tekrar tekrar yapılan bu deneyin farklı türlerinde bulunanlar kişilerin başarılı olamadığını ve çoğu durumda ortaya koydukları kuralı çürütecek bilgileri yok saydıklarını göstermektedir8081

Klayman ve Ha'nın eleştirisi

Joshua Klayman ve Young-Won Ha'nın 1987 tarihli çalışmasında Wason'un deneylerinin aslında doğrulama yönünde yanlılığı göstermediği iddia edilmiştir Klayman ve Ha, Wason deneylerinin sonuçlarını varolan bir varsayım ile uyumlu sınama yapma eğilimi olarak yorumlamışlardır82 Bu fenomene "olumlu sınama stratejisi" adını vermişlerdir12 Bu strateji, mükemmel olmayan ama hesaplaması kolay olan mantıksal bir kısayol olarak görülen buluşsal yönteme örnektir1 Klayman ve Ha varsayım sınama standartı olarak yanlışlanabilirliği kullanan Wason'un aksine Bayesci olasılık ve bilişim kuramını kullanmışlardır Bu kuramlara göre bir soruya verilen her cevap, kişinin önceki inançlarına bağlı olarak, farklı miktarlarda bilgi verir Dolayısıyla bir varsayımın bilimsel sınanmasında en çok bilgiyi verecek sorunun sorulması beklenmektedir Bilginin içeriği başlangıç olasılıklarına bağlı olacağından ötürü olumlu bir sınama oldukça bilgilendirici olabildiği gibi hiç bir bilgi vermeyebilir de Klayman ve Ha, kişilerin gerçekçi problemler hakkında düşündükleri zaman, küçük bir başlangıç olasılığıyla belirli bir cevap aradıklarını iddia etmişlerdir Bu durumda olumlu testler genellikle olumsuz testlerden daha çok bilgi içerir17 Ancak Wason'ın kural bulma görevinde artan üç sayı dizisi kuralı çok geniş bir kural olduğu için olumlu testlerin bilgi içermesi pek mümkün değildir Klayman ve Ha bu analizlerini, "kurala uyar" ve "kurala uymaz" yerine "DAX" ve "MED" nitelemeleri kullandıkları bir deneyleri ile desteklemişlerdir Bu şekilde düşük olasılıklı bir kural bulma amacını ima edilmesinden kaçınılmıştır Denekler, deneyin bu şeklinde daha çok başarılı olmuşlardır8384

Eğer gerçek kural T güncel varsayımı H kapsar ise olumlu sınamalar H'nin T olup olmadığını sınama varsayımın yanlış olduğunu göstermeyecektir Eğer gerçek kural T güncel varsayım H ile kısmen çakışıyor ise ne olumlu ne de olumsuz sınama H'yi potansiyel olarak yanlışlayamaz Güncel varsayım H gerçek kuralı T kapsıyor ise olumlu testler H'yi yanlışlamanın tek yoludur


Bu ve diğer eleştirilerin ışığında araştırmanın odağı yanlışlamanın karşısında doğrulama olmaktan çok kişilerin varsayımları bilgi içerecek yöntemlerle ya da bilgi içermeyecek ama olumlu yöntemlerle sınayıp sınamadıkları üzerine doğru yönelmiştir "Gerçek" doğrulama yanlılığını araştırmak için psikologlar kişilerin bilgiyi nasıl işlediğinin incelendiği daha geniş bir alandaki etkilere bakmaya yöneltmiştir85

Açıklamalar

Doğrulama yanlılığı sıklıkla kastî bir aldatmadan çok otomatik, kasıtsız stratejilerin sonucu olarak tanımlanmıştır1886 Robert Maccoun'a göre, yanlı kanıt değerlendirmenin çoğu hem "soğuk" bilişsel hem de "sıcak" motive edilmiş mekanizmaların bileşimiyle meydana gelir87

Doğrulama yanlılığının bilişsel açıklamaları kişilerin karmaşık görevlerle başa çıkabilme becerilerindeki sınırlar ile buluşsal yöntem adı verilen kullandıkları kısa yollar üzerine temellendirilmiştir88 Örneğin kişiler vir kanıtın güvenilirliğine ulaşılabilirlik buluşsal yöntemi ile yani belirli bir fikrin ne kadar kolayca akla gelmesiyle karar verebilirler89 Aynı zamanda kişilerin bir kerede yalnızca bir fikre yoğunlaşabilmeleri mümkündür; bu durumda alternatif varsayımları aynı anda sınamada zorlanacaklardır90 Diğer bir buluşsal yöntem Klayman ve Ha tarafından tanımlanan olumlu sınama stratejisidir Bu stratejide kişiler bir varsayımı sınarken bekledikleri özelliklerin ortaya çıkacağı durumları sınarlar Bu buluşsal yöntem, varsayımı sınamak için mümkün olan her sorunun bulunması gibi mümkün olmayan bir görevden sıyrılmayı sağlar Ancak evrensel olarak güvenilir değildir dolayısıyla kişler varolan inançlarına karşı olan meydan okumaları gözardı edebilirler1791

Motivasyona yönelik açıklamalar, bazen hüsnükuruntu da denilen, inanç üzerinde arzunun etkisini içerir9293 Kişilerin nahoş düşünceler yerine hoşa giden düşünceleri tercih ettikleri bilinmektedir ve buna Pollyanna prensibi denir94 Savlara ya da kanıt kaynaklarına uygulandığında, bu prensip arzu edilen sonuçlara neden daha çok doğru olarak inanıldığına açıklama getirir92 Sonuçların arzulanabilirliğini manipüle eden deneylere göre kişiler nahoş fikirlerin kanıtlanması için daha yüksek standartlara sahip iken tercih edilen fikirlerin kanıtlanmasında standartları daha düşüktür Diğer bir deyişle bazı öneriler için "Buna inanabilir miyim" diye sorarken diğerleri için "Buna inanmalı mıyım" diye sorarlar9596 Her ne kadar tutarlılık tavırlarda arzulanan bir nitelik olsa da aşırı tutarlı olma dürtüsü de yanlılık için bir başka potansiyel kaynaktır çünkü bu dürtü kişleri yeni ve şaşırtıcı bilgileri tarafsız olarak değerlendirmekten alıkoyar92 Sosyal psikolog Ziva Kunda bilişsel ve motivasyonel kuramları birleştirerek motivasyonun yanlılığı yarattığını ancak bilişsel faktörlerin bunun etkisinin büyüklüğünü belirlediğini iddia eder97

Maliyet yarar analizi terimleri ile yapılan açıklamalar kişilerin varsayımları sınamada çok da ilgisiz olmadıklarını ve farklı hataların maliyetini değerlendirdiklerini varsayar98 Evrimsel psikolojinin fikirlerini kullanan James Friedrich, kişilerinin varsayımları sınarken asıl amaçlarının doğruyu bulmak olmadığını, asıl olarak en çok zararı verecek hatalardan kaçınmayı hedeflediklerini önerir Örneğin işverenler, iş görüşmelerinde adaylara tek yanlı sorular sorabilirler çünkü daha çok uygun olmayan adayları eleme üzerine yoğunlaşmışlardır99 Bu kuramın Yaacov Trope ve Akiva Liberman tarafından saflaştırılmış hâli kişilerin yanlış bir varsayımı kabul etme ile doğru bir varsayımı reddetme gibi iki farklı hata türünü kıyasladıklarını varsayar Örneğin bir arkadaşının dürüstlüğünü küçümseyen biri ona şüpheyle yaklaşabilir ve dolayısıyla da arkadaşlıklarını bozabilir Arkadaşının dürüstlüğünü abartmak da zararlı olabilir ama küçümsemekten daha az zarar verir Bu durumda, arkadaşlarının dürüstlüğü için kanıtları arama, değerlendirme ve hatırlamada yanlı olmak daha rasyonel olabilmektedir100 Bir kişi verdiği ilk izlenim içe dönük ya da dışa dönük ise, bu izlenime uygun soruların gelmesi daha empatiktir101 Dolayısıyla, içe dönük görünen bir kişiye "Gürültülü partileri sever misiniz" yerine "Sosyal ortamlarda garip hisseder misiniz" diye sormak daha iyi bir sosyal beceriye sahip olunduğunun göstergesidir Doğrulama yanlılığı ile sosyla beceriler arasındaki bağlantı, üniversite öğrencilerinin diğer insanları nasıl tanıdığını araştıran bir çalışmayla desteklenmiştir Kendi kendini izleme becerisi yüksek olan ve çevreleri ile sosyal normlara karşı daha hassas olan öğrencilerin daha yüksek statüde olan üniversite çalışanları ile görüşürken, kendi akranlarıyla görüştüklerinden daha uygun sorular sordukları görülmüştür101

Psikologlar Jennifer Lerner ve Philip Tetlock iki farklı düşünme sürecini ayırt ederler: Araştırmacı düşünce tarafsız olarak farklı görüş açılarını değerlendirir ve belirli bir öneriye karşıt mümkün olan tüm noktaları öngörmeye çalışır; doğrulayıcı düşünce ise belirli bir görüş açısını haklı göstermeye çalışır Lerner ve Tetlock, kişilerin görüşlerini bildikleri diğer kişilere kendi önerilerini haklı çıkartmayı beklediklerinde, diğer kişilerin önerilerine benzer savları benimseyeceklerini ve sonra da doğrulayıcı düşünce süreci ile kendi inanılırlıklarını güçlendireceklerini söylerler Ancak diğer taraf aşırı derecede saldırgan ya da eleştirel iseler, kişilerin düşünce sürecinden tamamen vazgeçerek savlarını haklı çıkarmak için yalnızca kişisel fikirlerini belirteceklerdir102 Lerner ve Tetlock, kişilerin kendilerini eleştirel ve mantıksal düşünmeye zorlamaya yalnızca önceden kendilerini açıklamak zprunda kalacakları kişilerin bilgili, gerçekten gerçek ile ilgilendiklerini ve görüşlerini önceden bilmedikleri kişiler olduğunu bildikleri durumda başvuracaklarını söylerler103 Bu koşulların nadiren oluşması nedeniyle, çoğu insanın çoğu zaman doğrulayıcı düşünce sürecini kullandığını iddia ederler104

Sonuçları

Finansta

Doğrulama yanlılığı yatırımcıları aşırı güvenli hissetmeye ve yatırım ctratejilerinin para kaybettireceğine dair kanıtları gözardı etmelerine yol açar10105 Seçim borsaları üzerine yapılan araştırmalar, doğrulama yanlılığına en çok direnç gösteren yatırımcıların daha çok kazandığını göstermektedir Örneğin, bir adayın münazara performansını partizanca değil de tarafsızca yorumladıklarında dah fazla kâr yapmaları daha muhtemeldir106 Doğrulama yanlılığı ile mücadele edebilmek için yatırımcılar, karşıt bir görüş açısı farz etmeyi deneyebilirler107 Bir başka teknikte de yatırımlarının battığını hayâl ederek kendilerine bunun neden olduğu sorusunu sorabilirler10

Fiziksel ve zihinsel sağlıkta

Psikolog Raymond Nickerson, bilimsel tıp uygulamalarının ortaya çıkışından önce yüzyıllar boyunca etkisiz tıbbi işlemlerin uygulanmasından doğrulama yanlılığını sorumlu tutar108 Eğer bir hasta iyileşirse, örneğin hastalığın doğal seyrini tamamlamış olması gibi alternatif açıklamalar aramak yerine tıbbi otoriteler bu tedaviyi başarılı saymışlardır108 Destekçilerinin olumlu gözlemsel kanıtlara kapılıp bilimsel kanıtlara karşı aşırı eleştirel yaklaştıkları alternatif tıbbın günümüzdeki cazibesinde yanlı özümseme önemli bir faktördür109110111

Aaron T Beck tarafından 1960'ların başında geliştirilen bilişsel terapi popüler bir yaklaşım hâline gelmiştir112 Beck'e göre yanlı bilgi işleme süreci depresif duygudurumunda bir faktördür113 Yaklaşımı insanlara kanıtları olumsuz sonuçlarını güçlendirecek seçicilikle değil tarafsız olarak irdelemelerini öğretir114 Fobilerin ve hipokondriyanın da tehdit edici bilgilerin işleme sürecinde doğrulama yanlılığı içerdiği gösterilmiştir115

Siyasette ve hukukta

Mock trial sahte duruşma, gerçekçi bir ortam içinde doğrulama yanlılığının araştırılması için bilim insanlarına bir olanak sunmaktadır

Nickerson, hukuki ve siyasi bağlamlarda akıl yürütmenin bazen bilinçaltından gelen yanlılıkla daha önceden yargıçların, jürilerin ya da hükûmetlerin vardıkları sonuçları kayırdığını iddia eder116 Jürinin karar verdiği duruşmalarda kanıtlar karmaşık olabileceğinden ve jüri üyelerinin mahkeme kararı hakkında sıklıkla daha mahkemenin başlarında karara ulaştıklardan bir tavır kutuplaşması etkisi görülmesini beklemek akla yatkındır Jüri üyelerinin daha da çok kanıt gördüklerinde görüşlerinin daha da keskinleştiği tahmini mock trial sahte duruşma deneylerinden ortaya çıkmıştır117118 Hem soruşturmacı hem de çekişmeli ceza hukuku sistemleri doğrulama yanlılığından etkilenmektedirler119

Doğrulama yanlılığı, tarafların kanıtları kendi lehlerine yorumlaması ve her iki tarafın da daha güçlü konumda olduğuna dair aşırı güven duymasıyla, duygusal olarak gergin geçen tartışmalardan savaşlara kadar anlaşmazlıkların ortaya çıkmasında ve uzamasında, bir faktör olabilir120 Diğer yanda, doğrulama yanlılığı insanların, olması yakın ya da başlangıç aşamasındaki anlaşmazlıkların belirtilerini gözardı etmesi ya da yanlış yorumlamasıyla sonuçlanabilir Örneğin Stuart Sutherland ve Thomas Kida gibi psikologlar, ABD'li Amiral Husband Kimmel'in Japonya'nın Pearl Harbor Saldırısının ilk belirtilerini önemsiz olarak değerlendirmesinde doğrulama yanlılığı gösterdiğini iddia etmişlerdir80121

Philip E Tetlock'un yirmi yıl boyunca siyasi yorumcular üzerine yaptığı araştırma sonucunda genel olarak bakıldığında bu yorumcuların öngörülerinin tesadüften daha iyi olmadığı ortaya konmuştur Tetlock uzman yorumcuları çok sayıda varsayımı değerlendiren "tilkiler" ve daha dogmatik "kirpiler" olarak ikiye ayırmıştır Genel olarak kirpilerin tahminlerinde çok daha hatalı oldukları görülür Tetlock, bunların öngörü hatalarını doğrulama yanlılığına, özellikle de varolan teorileriyle çelişen yeni bilgileri kullanamamalarına bağlamıştır122

ABD'de 2013 yılında görülen bir cinayet davasında sanık David Camm'in savunma avukatları müvekkillerinin eşi ve iki çocuğunun cinayetinden suçlanmasının nedeninin cinayet soruşturmasında görülen doğrulama yanlılığı olduğunu iddia etmişlerdir123 Camm, cinayetlerden üç gün sonra hatalı kanıtlar nedeniyle tutuklanmıştı Cinayet soruşturmasında ortaya konan tüm delillerin eksik ya da güvenilmez olduğunun kanıtlanmasına rağmen, isnat edilen cinayet suçlaması düşürülmemiştir124125 Cinayet mahallinde bulunan bir eşofmanda bilinen bir hükümlünün DNA'sının bulunduğu, eşofman üzerinde bu hükümlünün hapishanede iken kullandığı takma adı ile hapishane numarasının olduğu sonradan ortaya çıkarılmıştır126 Cinayeti soruşturanlar, eşofman üzerinde Camm'in DNA'sını aramış ama eşofman üzerindeki diğer kanıtları incelememiş ve bulunan yabancı DNA örneği cinayetten beş yıl sonraya kadar sistemde araştırılmamıştır127128 İkinci şüpheli ortaya çıkarıldığında, bu kişinin Camm ile bağlantısını ortaya koyan bir delil olmamasına rağmen savcılık makamı hem Camm'ı hem de ikinci şüpheliyi suçu birlikte işlemekle suçlamışlardır129130 Camm, cinayetlerden suçsuz bulunarak beraat etmiştir131

Paranormalde

Psişiklerin yorumlarının çekiciliğinde rol oynayan bir faktör de bu yorumları dinleyenlerin kendi yaşamları ile psişiğin ifadelerini örtüştürücü şekilde doğrulama yanlılığı ile yaklaşmalarıdır132 Her seansta çok sayıda her anlama gelebilen ifadeler kullanan psişik böylece dinleyenlere kendi yaşamları ile bağlantı kurabilecekleri ifadeler bulma olasılığını artırır Bu teknik, müşterileri hakkında önceden hiç bir bilgiye sahip olmayan psişiklerin subjektif olarak etkileyici olmaları için kullandıkları soğuk okuma tekniklerinden biridir132 Araştırmacı James Randi, bir müşteriye psişiğin söyledikleri ile müşterinin bu söylenenler hakkında yazdıklarını kıyasladığında, müşterinin söylenenler içinde kendisine uyan ifadelere için güçlü bir seçici bellek uyguladığını görmüştür133

Nickerson gerçek dünyada doğrulama yanlılığının çarpıcı bir örneği olarak Mısır piramitlerinin oranlarından anlam çıkarma olan nümerolojik piramitolojiden söz eder134 Örneğin Keops Piramidi için çok sayıda, farklı uzunluk ölçümleri yapılabilir ve bu ölçümler çok farklı şekillerde birleştirilerek çeşitli oranlar çıkarılabilir Dolayısıyla bu çıkan sonuçlara seçici olarak bakan kişilerin, yüzeysel olarak örneğin Dünya'nın boyutları ile çarpıcı benzerlikler bulmaları kaçınılmazdır134

Bilimde

Bilimsel yöntemin ayırt edici özelliklerinden birisi de varsayımların sınanmasında doğrulayıcı olduğu kadar yanlışlayıcı kanıtların da araştırılmasıdır135 Ancak bilim tarihinde çok kere bilim insanlarının yeni keşiflere verileri seçici olarak yorumlayarak ya da yok sayarak karşı çıktıkları görülmüştür135 Yapılan araştırmalar, bilimsel araştırmaların kalitesinin değerlendirilmesinin özellikle doğrulama yanlılığına açık olduğunu göstermiştir Çok sayıda araştırmada bilim insanlarının daha önceki inançları ile uyumlu bulguları olan araştırmaları uyumsuz bulguları olan araştırmalara göre daha lehinde değerlendirdikleri ortaya konmuştur86136137 Ancak, araştırmanın konu ile ilgili olduğunu, tasarlanan deneyin yeterli olduğunu ve bulunan verilerin açıkca ve anlaşılır bir şekilde tanımlandığını varsayarsak, araştırma sonucu bilim topluluğu için önemlidir dolayısıyla da güncel kuramsal tahminlere uyup uymadığına bakılmaksızın, önyargısız bir şekilde değerlendirilmelidir137

Bilimsel araştırma bağlamında doğrulama yanlılığı yetersiz ve hatta karşıt kanıtlara rağmen kuramları ve ve araştırma programlarını destekleyebilir;138139 parapsikoloji dalı özellikle bundan etkilenmektedir140

Deney yapan bir bilim insanının doğrulama yanlılığı potansiyel olarak deney sonucunda hangi verilerin raporlanacağını etkileyebilir Deneycinin beklentileri ile uyuşmayan veriler çok kolay göz ardı edilebilerek yayımlama yanlılığı denilen etki oluşabilir Bu eğilimle mücadele edebilmek için bilim eğitiminde yanlılığı engelleme yöntemleri öğretilir141 Örneğin rastgele seçilmiş kontrol gruplu deney tasarımları ve deneylerin sistematik olarak gözden geçirilmesi yanlılık kaynaklarını en aza indirgemeyi amaçlar141142 Akran denetimi sosyal sürecinin bilim insanlarının bireysel yanlılığının etkilerini azalttığı düşünülmektedir,143 ancak akran denetimi sürecinin kendisi de bu tür yanlılıklardan etkilenmeye müsaittir137144145 Doğrulama yanlılığı özellikle varsayımlara uymayan sonuçların objektif olarak değerlendirilmesinde oldukça zararlı olabilmektedir çünkü karşıt kanıtlara prensip olarak zayıf gözüyle yanlı olarak bakan insanlar inançlarını gözden geçirmeyi pek dikkate almayabilirler136 Bilimsel alanda yeni buluş yapanlar sıklıkla bilim insanları topluluğundan direnç görür ve tartışmalı sonuçlar sunan araştırmaların akran denetimi sonuçları çok insafsız olabilir146

Öz imgesinde

Sosyal psikologlar kişinin kendisi hakkında bilgi arama ve bilgiyi yorumlama konusunda iki tür eğilimi tanımlanmışlardır: Varolan öz imgesini güçlendirme dürtüsü olan kendini doğrulama ile olumlu geri besleme arama dürtüsü olan kendini yüceltme Her ikisi de doğrulama yanlılığı ile beslenir147 Kişilere öz imgeleri ile çatışan geri besleme yapılan deneylerde, kendilerini doğrulayan geri beslemelerden daha az kulak verme ya da daha az anımsama eğiliminde oldukları görülmüştür148149150 Bu eğilimler, bu tarz bilgileri güvenilmez olarak yorumlayarak etkisini azaltır148151152 Benzer deneyler olumsuz geri besleme yerine olumlu geri beslemeyi hem verme hem de alma yönünde bir eğilim tespit etmişlerdir147

Ayrıca bakınız

  • Algıda seçicilik
  • Bilişsel yanlılıklar listesi
  • İkiyüzlülük

Kaynakça

Notlar

  1. ^ Tuchman bir hükûmetin izlediği politikaları haklı çıkarmak sürecinde görülen bir çeşit doğrulama yanlılığını tanımlamıştır: "Bir politika kabul edilip uygulandığında, sonradan vukubulan tüm eylemler bu politikayı haklı çıkarma çabası hâline gelir4 ABD'yi Vietnam'da savaşın içine çeken ve başından beri bu savaşın kaybedileceğine dair sayısız kanıtlar bulunmasına rağmen ABD Ordusunu 16 yıl boyunca bu savaşın içinde tutan politikanın tartışılması bağlamında Tuchman şu fikirlerinde ısrar eder:

    Özaldatının kaynağı olan kalın kafalılık hükûmette dikkat çekici şekilde önemli bir rol oynar Bu bir durumun değerlendirilmesi sırasında karşıt belirtilerin görmezlikten gelinmesi ya da reddedilmesi ile birlikte önceden tasarlanmış sabit fikirler temelinde yapılmasıdır Gerçeklere değil temennilere göre hareket etmektir Tüm hükümdarların en kalın kafalısı olan İspanyol kralı II Felipe'nin bir tarihçi tarafından şu tanımlamasıyla özetlenebilir: "Hiç bir zaman politikasının başarısız olma deneyimi doğal mükemmeliyeti üzerine olan inancını yıkamazdı"5

    Tuchman, budalalığın "karşı kanıtlara rağmen sabit bir kavram üzerinde ısrar" olarak belirtilebilen bir çeşit özaldatı olduğunu ileri sürmektedir6

  2. ^ "Özümseme yanlılığı", kanıtların yanlı olarak yorumlanması için kullanılan bir başka terimdir9
  3. ^ Wason aynı zamanda "doğruluğunu onaylama yanlılığı" anlamına gelen İngilizce "verification bias" terimini de kullanmıştır77

Özel

  1. ^ a b Plous 1993, s 233
  2. ^ Nickerson 1998
  3. ^ Tuchman 1984
  4. ^ Tuchman 1984, s 245
  5. ^ Tuchman 1984, s 7
  6. ^ Tuchman 1984, s 209
  7. ^ Darley & Gross 2000, s 212
  8. ^ Risen & Gilovich 2007
  9. ^ Risen & Gilovich 2007, s 113
  10. ^ a b c Zweig, Jason 19 Kasım 2009 "How to Ignore the Yes-Man in Your Head" Wall Street Journal Dow Jones & Company http://onlinewsjcom/article/SB10001424052748703811604574533680037778184html Erişim tarihi: 2010-06-13 
  11. ^ Nickerson 1998, s 177–78
  12. ^ a b c d Kunda 1999, s 112–15
  13. ^ a b Baron 2000, s 162-164
  14. ^ Kida 2006, s 162–165
  15. ^ Devine, Hirt & Gehrke 1990
  16. ^ Trope & Bassok 1982
  17. ^ a b c Klayman & Ha 1987
  18. ^ a b c Oswald & Grosjean 2004, s 82–83
  19. ^ Kunda et al 1993
  20. ^ a b Shafir 1993
  21. ^ Snyder & Swann, Jr 1978
  22. ^ a b Kunda 1999, s 117-118
  23. ^ a b Albarracin & Mitchell 2004
  24. ^ a b Fischer et al 2010
  25. ^ a b c d Stanovich, West & Toplak 2013
  26. ^ a b Mynatt, Doherty & Tweney 1978
  27. ^ Kida 2006, s 157
  28. ^ a b c d e f g Lord, Ross & Lepper 1979
  29. ^ a b c Baron 2000, s 210-202
  30. ^ Vyse 1997, s 122
  31. ^ a b c d Taber & Lodge 2006
  32. ^ Westen et al Hamann, s 1948
  33. ^ Westen et al Hamann, s 1951
  34. ^ Westen et al Hamann, s 1956
  35. ^ Gadenne & Oswald 1986
  36. ^ Hastie & Park 2005, s 394
  37. ^ a b c Oswald & Grosjean 2004, s 88–89
  38. ^ Stangor & McMillan 1992
  39. ^ a b Snyder & Cantor 1979
  40. ^ Kunda 1999, s 225–32
  41. ^ Sanitioso, Kunda & Fong 1990
  42. ^ a b c Levine et al Laulhere
  43. ^ a b Safer, Bonanno & Field 2001
  44. ^ a b Russell & Jones 1980
  45. ^ a b c Kuhn & Lao 1996
  46. ^ Baron 2000, s 201
  47. ^ Miller et al 1993
  48. ^ "backfire effect" The Skeptic's Dictionary 6 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi http://webarchiveorg/web/20170206213300/http://wwwskepdiccom/backfireeffecthtml Erişim tarihi: 26 Nisan 2012 
  49. ^ Silverman, Craig 2011-06-17 "The Backfire Effect" Columbia Journalism Review 22 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi http://webarchiveorg/web/20161222200305/http://wwwcjrorg/behind_the_news/the_backfire_effectphppage=all Erişim tarihi: 2012-05-01 "When your deepest convictions are challenged by contradictory evidence, your beliefs get stronger" 
  50. ^ Nyhan & Reifler 2010
  51. ^ a b c d e Ross & Anderson 1982
  52. ^ a b c d Nickerson 1998, s 187
  53. ^ Kunda 1999, s 99
  54. ^ Ross, Lepper & Hubbard 1975
  55. ^ a b Anderson, Lepper & Ross 1980
  56. ^ Johnson & Seifert 1994
  57. ^ a b c d e Baron 2000, s 197–200
  58. ^ a b c Fine 2006, s 66–70
  59. ^ a b Plous 1993, s 164–66
  60. ^ Redelmeir & Tversky 1996
  61. ^ a b c Kunda 1999, s 127–130
  62. ^ Plous 1993, s 162–164
  63. ^ Baron 1995
  64. ^ a b c d Wolfe & Britt 2008
  65. ^ Mason & Scirica 2006
  66. ^ Weinstock 2009
  67. ^ Weinstock, Neuman & Tabak 2004
  68. ^ Thucydides "The Peloponnesian War" 4 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi http://webarchiveorg/web/20170204170201/http://wwwperseustuftsedu/hopper/textdoc=Perseus:text:1999010200:book=4:chapter=108:section=4 Erişim tarihi: 02032017 
  69. ^ Alighieri, Dante Cennet On üçüncü kanto: 118–20 çev Rekin Teksoy
  70. ^ Baron 2000, s 195–196
  71. ^ a b Bacon, Francis 1620 Novum Organum Burtt, EA, ed 1939 The English philosophers from Bacon to Mill New York: Random House s 36 
  72. ^ Tolstoy, Leo Sanat Nedir p 124 1899 Tanrı'nın Hükümdarlığı Kendi İçimizdedir 1893 eserinde de benzer bir şekilde "En zor konular bile en kalın kafalılara, eğer o kişi daha önceden bir fikre sahip değilse, açıklanabilir; ancak en basit şey bile en zeki insana eğer o kişi zaten onu önceden bildiğine kâni olmuş ise, önünde durmasına rağmen, şüphe duymacak şekilde açıklanamaz" bölüm 3 diye yazmıştır
  73. ^ Gale & Ball 2002
  74. ^ a b Wason 1960
  75. ^ Nickerson 1998, s 179
  76. ^ Lewicka 1998, s 238
  77. ^ Poletiek 2001, s 73
  78. ^ Oswald & Grosjean 2004, s 79–96
  79. ^ Wason 1968
  80. ^ a b Sutherland 2007, s 95-103
  81. ^ Barkow, Cosmides & Tooby 1995, s 181–184
  82. ^ Oswald & Grosjean 2004, s 81–82, 86–87
  83. ^ Lewicka 1998, s 239
  84. ^ Tweney et al Mynatt
  85. ^ Oswald & Grosjean 2004, s 86–89
  86. ^ a b Hergovich, Schott & Burger 2010
  87. ^ Maccoun 1998
  88. ^ Friedrich 1993, s 298
  89. ^ Kunda 1999, s 94
  90. ^ Nickerson 1998, s 198–99
  91. ^ Nickerson 1998, s 200
  92. ^ a b c Nickerson 1998, s 197
  93. ^ Baron 2000, s 206
  94. ^ Matlin 2004, s 255–272
  95. ^ Dawson, Gilovich & Regan 2002
  96. ^ Ditto & Lopez 1992
  97. ^ Nickerson 1998, s 198
  98. ^ Oswald & Grosjean 2004, s 91–93
  99. ^ Friedrich 1993, s 299, 316–17
  100. ^ Trope & Liberman 1996
  101. ^ a b Dardenne & Leyens 1995
  102. ^ Shanteau 2003, s 445
  103. ^ Haidt 2012, s 1473–1474
  104. ^ Lindzey, edited by Susan T Fiske, Daniel T Gilbert, Gardner 2010 The handbook of social psychology 5th bas Hoboken, NJ: Wiley s 811 ISBN 0-470-13749-5 http://wwwamazoncom/Handbook-Social-Psychology-Susan-Fiske/dp/0470137495/ref=sr_1_1s=books&ie=UTF8&qid=1337998939&sr=1-1 
  105. ^ Pompian 2006, s 187-190
  106. ^ Hilton 2001
  107. ^ Krueger & Mann 2009, s 112–13
  108. ^ a b Nickerson 1998, s 192
  109. ^ Goldacre 2008, s 233
  110. ^ Singh & Ernst 2008, s 287–288
  111. ^ Atwood 2004
  112. ^ Neenan & Dryden 2004, s ix
  113. ^ Blackburn & Davidson 1995, s 19
  114. ^ Baron 2000, s 195–96
  115. ^ Harvey, Watkins & Mansell 2004, s 172–73, 176
  116. ^ Nickerson 1998, s 191–93
  117. ^ Myers & Lamm 1976
  118. ^ Halpern 1987, s 194
  119. ^ Roach 2010
  120. ^ Baron 2000, s 191, 195
  121. ^ Kida 2006, s 155
  122. ^ Tetlock 2005, s 125–28
  123. ^ "David Camm Blog: Investigation under fire" WDRB 10 Ekim 2013 http://wwwwdrbcom/story/23663669/david-camm-blog-investigation-under-attack 
  124. ^ Kircher, Travis "David Camm blogsite: opening statements" WDRB 6 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi http://webarchiveorg/web/20170206040128/http://wwwwdrbcom/story/23234404/david-camm-blog-opening-arguments Erişim tarihi: 3 Ocak 2014 
  125. ^ "David Camm v State of Indiana" Court of Appeals of Indiana 2011-11-15 2 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi http://webarchiveorg/web/20170302010044/http://wwwingov/judiciary/opinions/pdf/11151101jgbpdf 
  126. ^ Boyd, Gordon 10 Eylül 2013 "Camm trial 9/10: Defense finds inconsistencies but can't touch Boney's past" WBRC http://wwwmyfoxalcom/story/23395758/camm-trial-910-boney-undergoes-cross-examination 
  127. ^ Zambroski,James "Witness Says Prosecutor In First Camm Trial Blew Up When She Couldn't Link Camm's DNA To Boney's Shirt" WAVE News http://wwwwave3com/Global/storyasps=4436959 
  128. ^ Eisenmenger, Sarah 9 Eylül 2013 "Convicted Killer Charles Boney says David Camm was the shooter" wave3 http://wwwwave3com/story/23386057/convicted-killer-charles-boney-says-david-camm-was-the-shooter Erişim tarihi: 5 Ocak 2014 
  129. ^ Eisenmenger, Sarah 9 Eylül 2013 "Convicted Killer Charles Boney says David Camm was the shooter" wave3 http://wwwwave3com/story/23386057/convicted-killer-charles-boney-says-david-camm-was-the-shooter 
  130. ^ Adams, Harold J 2011-02-18 "David Camm's attorney's appeal ruling, seek prosecutor's removal" Courier Journal: s B1 
  131. ^ David Camm verdict: NOT GUILTY, WDRB TV, 24 Ekim 2013
  132. ^ a b Smith 2009, s 149-151
  133. ^ Randi 1991, s 58–62
  134. ^ a b Nickerson 1998, s 190
  135. ^ a b Nickerson 1998, s 192–94
  136. ^ a b Koehler 1993
  137. ^ a b c Mahoney 1977
  138. ^ Sutherland 2007, s 95–103
  139. ^ Proctor & Capaldi 2006, s 68
  140. ^ Sternberg 2007, s 292
  141. ^ a b Shadish 2007, s 49
  142. ^ Jüni, Altman & Egger 2001
  143. ^ Shermer 2006
  144. ^ Emerson et al Brand
  145. ^ Bartlett 2011, s 147-177
  146. ^ Horrobin 1990
  147. ^ a b Swann, Pelham & Krull 1989
  148. ^ a b Swann & Read 1981a
  149. ^ Story 1998
  150. ^ White, Brockett & Overstreet 1993
  151. ^ Swann & Read 1981b
  152. ^ Shrauger & Lund 1975

Genel

  • Albarracin, D; Mitchell 2004 "The Role of Defensive Confidence in Preference for Proattitudinal Information: How Believing That One Is Strong Can Sometimes Be a Defensive Weakness" Personality and Social Psychology Bulletin 30 12: 1565–1584 DOI:101177/0146167204271180 
  • Anderson, Craig A; Lepper, Mark R; Ross, Lee 1980 "Perseverance of Social Theories: The Role of Explanation in the Persistence of Discredited Information" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 39 6: 1037–1049 DOI:101037/h0077720 ISSN 0022-3514 
  • Atwood, Kimball 2004 "Naturopathy, Pseudoscience, and Medicine: Myths and Fallacies vs Truth" Medscape General Medicine 6 1: 33 
  • Barkow, Jerome H; Cosmides, Leda; Tooby, John 1995 The adapted mind: evolutionary psychology and the generation of culture Oxford University Press US ISBN 978-0-19-510107-2 OCLC 33832963 
  • Baron, Jonathan 1995 "Myside bias in thinking about abortion" Thinking & Reasoning: 221–35 
  • Baron, Jonathan 2000 Thinking and deciding 3rd bas New York: Cambridge University Press ISBN 0-521-65030-5 OCLC 316403966 
  • Bartlett, Steven James 2011 "The Psychology of Abuse in Publishing: Peer Review and Editorial Bias" Normality Does Not Equal Mental Health: The Need to Look Elsewhere for Standards of Good Psychological Health Santa Barbara, CA: Praeger 
  • Blackburn, Ivy-Marie; Davidson, Kate M 1995 Cognitive therapy for depression & anxiety: a practitioner's guide 2 bas Wiley-Blackwell ISBN 978-0-632-03986-9 OCLC 32699443 
  • Dardenne, Benoit; Leyens, Jacques-Philippe 1995 "Confirmation Bias as a Social Skill" Personality and Social Psychology Bulletin Society for Personality and Social Psychology 21 11: 1229–1239 DOI:101177/01461672952111011 ISSN 1552-7433 
  • Darley, John M; Gross, Paget H 2000 "A Hypothesis-Confirming Bias in Labelling Effects" Stangor, Charles Stereotypes and prejudice: essential readings Psychology Press ISBN 978-0-86377-589-5 OCLC 42823720 
  • Dawson, Erica; Gilovich, Thomas; Regan, Dennis T Ekim 2002 "Motivated Reasoning and Performance on the Wason Selection Task" Personality and Social Psychology Bulletin Society for Personality and Social Psychology 28 10: 1379–1387 DOI:101177/014616702236869 12062015 tarihinde kaynağından arşivlendi https://webarchiveorg/web/20150612225635/http://comp9psychcornelledu/sec/pubPeople/tdg1/DawsonGiloReganpdf Erişim tarihi: 2009-09-30 
  • Devine, Patricia G; Hirt, Edward R; Gehrke, Elizabeth M 1990 "Diagnostic and confirmation strategies in trait hypothesis testing" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 58 6: 952–63 DOI:101037/0022-3514586952 ISSN 1939-1315 
  • Ditto, Peter H; Lopez, David F 1992 "Motivated skepticism: use of differential decision criteria for preferred and nonpreferred conclusions" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 63 4: 568–584 DOI:101037/0022-3514634568 ISSN 0022-3514 
  • Johnson, Hollyn M; Seifert, Colleen M Kasım 1994 "Sources of the continued influence effect: When misinformation in memory affects later inferences" Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition 20 6: 1420–36 DOI:101037/0278-73932061420 
  • Jüni, P; Altman, D G; Egger, M 2001 "Systematic reviews in health care: Assessing the quality of controlled clinical trials" BMJ Clinical research ed 323 7303: 42–46 DOI:101136/bmj323730342 PMC 1120670 PMID 11440947 http://wwwpubmedcentralnihgov/articlerenderfcgitool=pmcentrez&artid=1120670 
  • Emerson, G B; Warme, W J; Wolf, F M; Heckman, J D; Brand, R A; Leopold, S S 2010 "Testing for the Presence of Positive-Outcome Bias in Peer Review: A Randomized Controlled Trial" Archives of Internal Medicine 170 21: 1934–39 DOI:101001/archinternmed2010406 PMID 21098355 
  • Fine, Cordelia 2006 A Mind of its Own: how your brain distorts and deceives Cambridge, UK: Icon books ISBN 1-84046-678-2 OCLC 60668289 
  • Fischer, P; Fischer, Julia K; Aydın, Nilüfer; Frey, Dieter 2010 "Physically Attractive Social Information Sources Lead to Increased Selective Exposure to Information" Basic and Applied Social Psychology 32 4: 340–47 DOI:101080/019735332010519208 
  • Friedrich, James 1993 "Primary error detection and minimization PEDMIN strategies in social cognition: a reinterpretation of confirmation bias phenomena" Psychological Review American Psychological Association 100 2: 298–319 DOI:101037/0033-295X1002298 ISSN 0033-295X PMID 8483985 
  • Gadenne, V; Oswald, M 1986 "Entstehung und Veränderung von Bestätigungstendenzen beim Testen von Hypothesen Formation and alteration of confirmatory tendencies during the testing of hypotheses" Zeitschrift für experimentelle und angewandte Psychologie 33 360–74 
  • Gale, Maggie; Ball, Linden J 2002 "Does Positivity Bias Explain Patterns of Performance on Wason's 2-4-6 task" Gray, Wayne D; Schunn, Christian D Proceedings of the Twenty-Fourth Annual Conference of the Cognitive Science Society Routledge ss 340 ISBN 978-0-8058-4581-5 OCLC 469971634 
  • Goldacre, Ben 2008 Bad Science Londra: Fourth Estate ISBN 978-0-00-724019-7 OCLC 259713114 
  • Haidt, Jonathan 2012 The Righteous Mind : Why Good People are Divided by Politics and Religion New York: Pantheon Books ISBN 0-307-37790-3 
  • Halpern, Diane F 1987 Critical thinking across the curriculum: a brief edition of thought and knowledge Lawrence Erlbaum Associates ISBN 978-0-8058-2731-6 OCLC 37180929 
  • Harvey, Allison G; Watkins, Edward; Mansell, Warren 2004 Cognitive behavioural processes across psychological disorders: a transdiagnostic approach to research and treatment Oxford University Press ISBN 978-0-19-852888-3 OCLC 602015097 
  • Hastie, Reid; Park, Bernadette 2005 "The Relationship Between Memory and Judgment Depends on Whether the Judgment Task is Memory-Based or On-Line" Hamilton, David L Social cognition: key readings New York: Psychology Press ISBN 0-86377-591-8 OCLC 55078722 
  • Hergovich, Andreas; Schott, Reinhard; Burger, Christoph 2010 "Biased Evaluation of Abstracts Depending on Topic and Conclusion: Further Evidence of a Confirmation Bias Within Scientific Psychology" Current Psychology 29 3: 188–209 DOI:101007/s12144-010-9087-5 
  • Hilton, Denis J 2001 "The psychology of financial decision-making: Applications to trading, dealing, and investment analysis" Journal of Behavioral Finance Institute of Behavioral Finance 2 1: 37–39 DOI:101207/S15327760JPFM0201_4 ISSN 1542-7579 
  • Horrobin, David F 1990 "The philosophical basis of peer review and the suppression of innovation" Journal of the American Medical Association 263 10: 1438–41 DOI:101001/jama263101438 PMID 2304222 
  • Kida, Thomas E 2006 Don't believe everything you think: the 6 basic mistakes we make in thinking Amherst, New York: Prometheus Books ISBN 978-1-59102-408-8 OCLC 63297791 
  • Klayman, Joshua; Ha, Young-Won 1987 "Confirmation, Disconfirmation and Information in Hypothesis Testing" Psychological Review American Psychological Association 94 2: 211–28 DOI:101037/0033-295X942211 ISSN 0033-295X http://wwwstatsorguk/statistical-inference/KlaymanHa1987pdf Erişim tarihi: 2009-08-14 
  • Koehler, Jonathan J 1993 "The influence of prior beliefs on scientific judgments of evidence quality" Organizational Behavior and Human Decision Processes 56: 28–55 DOI:101006/obhd19931044 
  • Krueger, David; Mann, John David 2009 The Secret Language of Money: How to Make Smarter Financial Decisions and Live a Richer Life McGraw Hill Professional ISBN 978-0-07-162339-1 OCLC 277205993 
  • Kuhn, Deanna; Lao, Joseph Mart 1996 "Effects of Evidence on Attitudes: Is Polarization the Norm" Psychological Science American Psychological Society 7 2: 115–20 DOI:101111/j1467-92801996tb00340x 
  • Kunda, Ziva; Fong, GT; Sanitoso, R; Reber, E 1993 "Directional questions direct self-conceptions" Journal of Experimental Social Psychology Society of Experimental Social Psychology 29: 62–63 DOI:101006/jesp19931004 ISSN 0022-1031 
  • Kunda, Ziva 1999 Social Cognition: Making Sense of People MIT Press ISBN 978-0-262-61143-5 OCLC 40618974 
  • Levine, L; Prohaska, V; Burgess, SL; Rice, JA; Laulhere, TM 2001 "Remembering past emotions: The role of current appraisals" Cognition and Emotion 15: 393–417 DOI:101080/02699930125955 
  • Lewicka, Maria 1998 "Confirmation Bias: Cognitive Error or Adaptive Strategy of Action Control" Kofta, Mirosław; Weary, Gifford; Sedek, Grzegorz Personal control in action: cognitive and motivational mechanisms Springer s 233–55 ISBN 978-0-306-45720-3 OCLC 39002877 
  • Lord, Charles G; Ross, Lee; Lepper, Mark R 1979 "Biased assimilation and attitude polarization: The effects of prior theories on subsequently considered evidence" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 37 11: 2098–2209 DOI:101037/0022-351437112098 ISSN 0022-3514 
  • Maccoun, Robert J 1998 "Biases in the interpretation and use of research results" Annual Review of Psychology 49: 259–87 DOI:101146/annurevpsych491259 PMID 15012470 http://socratesberkeleyedu/~maccoun/MacCoun_AnnualReview98pdf 
  • Mahoney, Michael J 1977 "Publication prejudices: an experimental study of confirmatory bias in the peer review system" Cognitive Therapy and Research 1 2: 161–175 DOI:101007/BF01173636 
  • Mason, Lucia; Scirica, Fabio Ekim 2006 "Prediction of students' argumentation skills about controversial topics by epistemological understanding" Learning and Instruction 16 5: 492–509 DOI:101016/jlearninstruc200609007 
  • Matlin, Margaret W 2004 "Pollyanna Principle" Pohl, Rüdiger F Cognitive Illusions: A Handbook on Fallacies and Biases in Thinking, Judgement and Memory Hove: Psychology Press s 255–72 ISBN 978-1-84169-351-4 OCLC 55124398 
  • Miller, AG; McHoskey, JW; Bane, CM; Dowd, TG 1993 "The attitude polarization phenomenon: Role of response measure, attitude extremity, and behavioral consequences of reported attitude change" Journal of Personality and Social Psychology 64 4: 561–74 DOI:101037/0022-3514644561 
  • Myers, DG; Lamm, H 1976 "The group polarization phenomenon" Psychological Bulletin 83 4: 602–27 DOI:101037/0033-2909834602 
  • Mynatt, Clifford R; Doherty, Michael E; Tweney, Ryan D 1978 "Consequences of confirmation and disconfirmation in a simulated research environment" Quarterly Journal of Experimental Psychology 30 3: 395–406 DOI:101080/00335557843000007 
  • Neenan, Michael; Dryden, Windy 2004 Cognitive therapy: 100 key points and techniques Psychology Press ISBN 978-1-58391-858-6 OCLC 474568621 
  • Nickerson, Raymond S Haziran 1998 "Confirmation Bias: A Ubiquitous Phenomenon in Many Guises" Review of General Psychology 2 2: 175–220 DOI:101037/1089-268022175 
  • Nyhan, Brendan; Reifler, Jason Haziran 2010 "When corrections fail: the persistence of political misperceptions" Political Behavior Springer Science+Business Media 32 2: 303–330 DOI:101007/s11109-010-9112-2 http://dxdoiorg/101007/s11109-010-9112-2 
  • Oswald, Margit E; Grosjean, Stefan 2004 "Confirmation Bias" Pohl, Rüdiger F Cognitive Illusions: A Handbook on Fallacies and Biases in Thinking, Judgement and Memory Hove, UK: Psychology Press s 79–96 ISBN 978-1-84169-351-4 OCLC 55124398 
  • Plous, Scott 1993 The Psychology of Judgment and Decision Making OCLC: McGraw-Hill ISBN ISBN 978-0-07-050477-6 http://wwwworldcatorg/title/psychology-of-judgment-and-decision-making/oclc/26931106 
  • Poletiek, Fenna 2001 Hypothesis-testing behaviour Hove, UK: Psychology Press ISBN 978-1-84169-159-6 OCLC 44683470 
  • Pompian, Michael M 2006 Behavioral finance and wealth management: how to build optimal portfolios that account for investor biases John Wiley and Sons ISBN 978-0-471-74517-4 OCLC 61864118 
  • Proctor, Robert W; Capaldi, E John 2006 Why science matters: understanding the methods of psychological research Wiley-Blackwell ISBN 978-1-4051-3049-3 OCLC 318365881 
  • Randi, James 1991 James Randi: psychic investigator Boxtree ISBN 978-1-85283-144-8 OCLC 26359284 
  • Redelmeir, D A; Tversky, Amos 1996 "On the belief that arthritis pain is related to the weather" Proceedings of the National Academy of Sciences 93 7: 2895–2896 DOI:101073/pnas9372895 
  • Risen, Jane; Gilovich, Thomas 2007 "Informal Logical Fallacies" Sternberg, Robert J; Roediger III, Henry L; Halpern, Diane F Critical Thinking in Psychology Cambridge University Press ISBN 978-0-521-60834-3 OCLC 69423179 
  • Roach, Kent 2010 "Wrongful Convictions: Adversarial and Inquisitorial Themes" North Carolina Journal of International Law and Commercial Regulation 35 SSRN 1619124 "Both adversarial and inquisitorial systems seem subject to the dangers of tunnel vision or confirmation bias" 
  • Ross, Lee; Lepper, Mark R; Hubbard, Michael 1975 "Perseverance in self-perception and social perception: Biased attributional processes in the debriefing paradigm" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 32 5: 880–892 DOI:101037/0022-3514325880 ISSN 0022-3514 PMID 1185517 
  • Ross, Lee; Anderson, Craig A 1982 "Shortcomings in the attribution process: On the origins and maintenance of erroneous social assessments" Kahneman, Daniel; Slovic, Paul; Tversky, Amos Judgment under uncertainty: Heuristics and biases Cambridge University Press s 129–152 ISBN 978-0-521-28414-1 OCLC 7578020 
  • Russell, Dan; Jones, Warren H 1980 "When superstition fails: Reactions to disconfirmation of paranormal beliefs" Personality and Social Psychology Bulletin Society for Personality and Social Psychology 6 1: 83–88 DOI:101177/014616728061012 ISSN 1552-7433 
  • Safer, MA; Bonanno, GA; Field, N 2001 ""It was never that bad": Biased recall of grief and long-term adjustment to the death of a spouse" Memory 9 3: 195–203 DOI:101080/09658210143000065 
  • Sanitioso, Rasyid; Kunda, Ziva; Fong, GT 1990 "Motivated recruitment of autobiographical memories" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 59 2: 229–41 DOI:101037/0022-3514592229 ISSN 0022-3514 PMID 2213492 
  • Shadish, William R 2007 "Critical Thinking in Quasi-Experimentation" Sternberg, Robert J; Roediger III, Henry L; Halpern, Diane F Critical Thinking in Psychology Cambridge University Press ISBN 978-0-521-60834-3 
  • Shafir, E 1993 "Choosing versus rejecting: why some options are both better and worse than others" Memory and Cognition 21 4: 546–556 DOI:103758/bf03197186 PMID 8350746 
  • Shermer, Michael Temmuz 2006 "The Political Brain" Scientific American ISSN 0036-8733 http://wwwscientificamericancom/articlecfmid=the-political-brain Erişim tarihi: 2009-08-14 
  • Shanteau, James 2003 Sandra L Schneider ed Emerging perspectives on judgment and decision research Cambridge ua: Cambridge University Press ISBN 0-521-52718-X http://wwwamazoncom/Emerging-Perspectives-Judgment-Decision-Cambridge/dp/052152718X/ref=sr_1_1s=books&ie=UTF8&qid=1337999737&sr=1-1 </ref>
  • Shrauger, J Sidney; Lund, Adrian K 1975 "Self-evaluation and reactions to evaluations from others" Journal of Personality Duke University Press 43 1: 94–108 DOI:101111/j1467-64941975tb00574 PMID 1142062 
  • Singh, Simon; Ernst, Edzard 2008 Trick or Treatment: Alternative Medicine on Trial Londra: Bantam ISBN 978-0-593-06129-9 
  • Smith, Jonathan C 2009 Pseudoscience and Extraordinary Claims of the Paranormal: A Critical Thinker's Toolkit John Wiley and Sons ISBN 978-1-4051-8122-8 OCLC 319499491 
  • Snyder, Mark; Swann, Jr, William B 1978 "Hypothesis-Testing Processes in Social Interaction" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 36 11: 1202–12 DOI:101037/0022-351436111202 
  • Snyder, M; Cantor 1979 "Testing hypotheses about other people: the use of historical knowledge" Journal of Experimental Social Psychology 15 4: 330–42 DOI:101016/0022-10317990042-8 
  • Stangor, Charles; McMillan, David 1992 "Memory for expectancy-congruent and expectancy-incongruent information: A review of the social and social developmental literatures" Psychological Bulletin American Psychological Association 111 1: 42–61 DOI:101037/0033-2909111142 
  • Stanovich, K E; West, R F; Toplak, M E 2013 "Myside Bias, Rational Thinking, and Intelligence" Current Directions in Psychological Science 22 4: 259–264 DOI:101177/0963721413480174 
  • Sternberg, Robert J 2007 "Critical Thinking in Psychology: It really is critical" Sternberg, Robert J; Roediger III, Henry L; Halpern, Diane F Critical Thinking in Psychology Cambridge University Press ISBN 0-521-60834-1 OCLC 69423179 
  • Story, Amber L 1998 "Self-Esteem and Memory for Favorable and Unfavorable Personality Feedback" Personality and Social Psychology Bulletin Society for Personality and Social Psychology 24 1: 51–64 DOI:101177/0146167298241004 ISSN 1552-7433 
  • Sutherland, Stuart 2007 Irrationality 2nd bas London: Pinter and Martin ISBN 978-1-905177-07-3 OCLC 72151566 
  • Swann, William B; Read, Stephen J 1981a "Self-Verification Processes: How We Sustain Our Self-Conceptions" Journal of Experimental Social Psychology Academic Press 17 4: 351–72 DOI:101016/0022-10318190043-3 ISSN 0022-1031 
  • Swann, William B; Read, Stephen J 1981b "Acquiring Self-Knowledge: The Search for Feedback That Fits" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 41 6: 1119–28 DOI:101037/0022-35144161119 ISSN 0022-3514 
  • Swann, William B; Pelham, Brett W; Krull, Douglas S 1989 "Agreeable Fancy or Disagreeable Truth Reconciling Self-Enhancement and Self-Verification" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 57 5: 782–91 DOI:101037/0022-3514575782 ISSN 0022-3514 PMID 2810025 
  • Taber, Charles S; Lodge, Milton Temmuz 2006 "Motivated Skepticism in the Evaluation of Political Beliefs" American Journal of Political Science Midwest Political Science Association 50 3: 755–769 DOI:101111/j1540-5907200600214x ISSN 0092-5853 
  • Tetlock, Philip E 2005 Expert Political Judgment: How Good Is It How Can We Know Princeton, NJ: Princeton University Press ISBN 978-0-691-12302-8 OCLC 56825108 
  • Trope, Yaacov; Bassok, Miriam 1982 "Confirmatory and diagnosing strategies in social information gathering" Journal of Personality and Social Psychology American Psychological Association 43 1: 22–34 DOI:101037/0022-351443122 ISSN 1939-1315 
  • Trope, Y; Liberman, A 1996 "Social hypothesis testing: cognitive and motivational mechanisms" Higgins, E Tory; Kruglanski, Arie W Social Psychology: Handbook of basic principles New York: Guilford Press ISBN 978-1-57230-100-9 OCLC 34731629 
  • Tuchman, Barbara 1984 The March of Folly: From Troy to Vietnam New York: Knopf 
  • Tweney, Ryan D; Doherty, Michael E; Worner, Winifred J; Pliske, Daniel B; Mynatt, Clifford R; Gross, Kimberly A; Arkkelin, Daniel L 1980 "Strategies of rule discovery in an inference task" The Quarterly Journal of Experimental Psychology Psychology Press 32 1: 109–123 DOI:101080/00335558008248237 ISSN 1747-0226 
  • Vyse, Stuart A 1997 Believing in magic: The psychology of superstition New York: Oxford University Press ISBN 0-19-513634-9 OCLC 35025826 
  • Wason, Peter C 1960 "On the failure to eliminate hypotheses in a conceptual task" Quarterly Journal of Experimental Psychology Psychology Press 12 3: 129–40 DOI:101080/17470216008416717 ISSN 1747-0226 
  • Wason, Peter C 1968 "Reasoning about a rule" Quarterly Journal of Experimental Psychology Psychology Press 20 3: 273–28 DOI:101080/14640746808400161 ISSN 1747-0226 PMID 5683766 
  • Weinstock, Michael; Neuman, Yair; Tabak, Iris Ocak 2004 "Missing the point or missing the norms Epistemological norms as predictors of students' ability to identify fallacious arguments" Contemporary Educational Psychology 29 1: 77–94 DOI:101016/S0361-476X0300024-9 
  • Weinstock, Michael Aralık 2009 "Relative expertise in an everyday reasoning task: Epistemic understanding, problem representation, and reasoning competence" Learning and Individual Differences 19 4: 423–34 DOI:101016/jlindif200903003 
  • Westen, Drew; Blagov, Pavel S; Harenski, Keith; Kilts, Clint; Hamann, Stephan 2006 "Neural Bases of Motivated Reasoning: An fMRI Study of Emotional Constraints on Partisan Political Judgment in the 2004 US Presidential Election" Journal of Cognitive Neuroscience Massachusetts Institute of Technology 18 11: 1947–58 DOI:101162/jocn200618111947 PMID 17069484 24 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi https://webarchiveorg/web/20120324141249/http://psychsystemsnet/lab/06_Westen_fmripdf Erişim tarihi: 2009-08-14 
  • White, Michael J; Brockett, Daniel R; Overstreet, Belinda G 1993 "Confirmatory Bias in Evaluating Personality Test Information: Am I Really That Kind of Person" Journal of Counseling Psychology American Psychological Association 40 1: 120–26 DOI:101037/0022-0167401120 ISSN 0022-0167 
  • Wolfe, Christopher; Britt, Anne 2008 "The locus of the myside bias in written argumentation" Thinking & Reasoning 14: 1–27 DOI:101080/13546780701527674 http://thinkpsymuohioedu/home/WolfePublications/Wolfe_Locus_My%20Side%20Bias_2008pdf 

İleri okuma

  • Keohane, Joe 11 Temmuz 2010 "How facts backfire: Researchers discover a surprising threat to democracy: our brains" NY Times 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi http://webarchiveorg/web/20160306030252/http://wwwbostoncom/bostonglobe/ideas/articles/2010/07/11/how_facts_backfire/page=full 
  • Leavitt, Fred 2015 Dancing with Absurdity: Your Most Cherished Beliefs and All Your Others are Probably Wrong Peter Lang Publishers 
  • Stanovich, Keith 2009 What Intelligence Tests Miss: The Psychology of Rational Thought New Haven CT: Yale University Press ISBN 978-0-300-12385-2 
  • Westen, Drew 2007 The political brain: the role of emotion in deciding the fate of the nation PublicAffairs ISBN 978-1-58648-425-5 OCLC 86117725 

Dış bağlantılar

  • Skeptic's Dictionary: confirmation bias – Robert T Carroll
  • Teaching about confirmation bias – K H Grobman
  • Confirmation bias @ You Are Not So Smart
  • Confirmation bias learning object – Rod McFarland'ın Simon Fraser Üniversitesi için interaktif sayı üçlüleri alıştırması
  • 1979 Stanford özümseme yanlılığı çalışmasının kısa özeti – Keith Rollag, Babson College


Doğrulama yanlılığı Hakkında Bilgi


Doğrulama yanlılığı
Doğrulama yanlılığı

Doğrulama yanlılığı Hakkında Video


Doğrulama yanlılığı konusunu görüntülemektesiniz.
Doğrulama yanlılığı nedir, Doğrulama yanlılığı kimdir, Doğrulama yanlılığı açıklaması

There are excerpts from wikipedia on this article and video