Іспанская мова


español, castellano

Краіны:

31 краіна[1]

Рэгіёны:

Паўднёва-заходняя Еўропа, Лацінская Амерыка, Філіпіны, заходняе ўзбярэжжа Афрыкі

Афіцыйны статус: 20 краін  Аргенціна,

 Балівія,
 Венесуэла,
 Гандурас,
 Гватэмала,
 Дамініканская Рэспубліка,
 Іспанія,
 Калумбія,
 Коста-Рыка,
 Куба,
 Мексіка,
 Нікарагуа,
 Панама,
 Парагвай,
 Перу,
 Сальвадор,
 Уругвай,
 Чылі,
 Эквадор,

 Экватарыяльная Гвінея Рэгіянальная мова  Заходняя Сахара

 ЗША

  •  Нью-Мексіка
  •  Пуэрта-Рыка
Міжнародныя арганізацыі
  •  ААН
  •  Еўрапейскі саюз
  • Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў
  • Саюз паўднёваамерыканскіх нацый
  • Меркасур
Арганізацыя, якая рэгулюе:

Асацыяцыя акадэмій іспанскай мовы beru
(Іспанская Каралеўская акадэмія beru і яшчэ 21 нацыянальная акадэмія іспанскай мовы)

Агульная колькасць носьбітаў:

414 млн.[1]

Рэйтынг:

2[1]

Класіфікацыя Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Індаеўрапейская

Раманская Ібера-раманская Заходнеіберыйская Іспанская Даўнейшыя формы Стараіспанская мова Іспанская Пісьменнасць:

лацінскі алфавіт

Моўныя коды ISO 639-1:

es

ISO 639-2:

spa

ISO 639-3:

spa

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Іспанская мова, таксама кастыльяна і кастыльская — раманская мова ібера-раманскай падгрупы. Назва кастыльская мова пераважала да канца 15 ст., у наш час пераважае ў Лацінскай Амерыцы.

Распаўсюджанне: Іспанія (цэнтральная і паўднёвая часткі), Канарскія астравы, Андора, Лацінская Амерыка, паўднёвы захад ЗША, Філіпіны, былыя іспанскія калоніі і пратэктараты ў Афрыцы. Колькасць носьбітаў у свеце 414,17 млн.ч., у Іспаніі 38,4 млн.ч. (2012)[2].

Адна з афіцыйных і рабочых моў ААН. Статус афіцыйнай або нацыянальнай мовы: Іспанія, 19 краін Лацінскай Амерыкі, Экватарыяльная Гвінея.

Змест

  • 1 Пісьменнасць
  • 2 Дыялекты
  • 3 Гісторыя
  • 4 Граматыка
  • 5 Лексіка
  • 6 Зноскі
  • 7 Літаратура
  • 8 Спасылкі

Пісьменнасць

У аснове літаратурнай мовы ляжыць кастыльскі дыялект, які заняў пануючае становішча з 16 ст. Пісьменнасць — на аснове лацінскага алфавіта. Найстарэйшыя помнікі на кастыльскім дыялекце — «Песня аб маім Сідзе» beru (1140), запіс правоў горада Авіла, (т.зв. Fuero, 1155)[3].

Дыялекты

Дыялектнае дзяленне спецыфічнае, з многімі гаворкамі паўночнай часткі арэала, і параўнальным дыялектным адзінствам на поўдні Іспаніі, што связана з арабскім панаваннем 8—15 ст.

Паўночныя дыялекты: арагонскі з 3 гаворкамі — Пірэнейскай, прыбярэжнай (басейн ракі Эбры ў Навары і Арагоне), ніжнеарагонскай; леонскі (гаворкі леонская, астурыйская або бабле, мірандская); кастыльскі (гаворкі бургаская, алаўская, сарыйская або сарыянская, рыёхская або рыяханская).

Паўднёвыя дыялекты: андалусійскі (адмены андалусійская, мурсійская, эстрэмадурская і канарская).

Гісторыя

Гісторыя сучаснай літаратурнай іспанскай мовы і яе вусных і пісьмовых моўных варыянтаў адлюстроўвае развіццё мясцовага народна-лацінскага дыялекту Іберыі. У храналагічным парадку развіццё іспанскай мовы выглядае наступным чынам:

  • да III ст. да н. э.: пераважаюць аўтахтонныя міжземнаморскія мовы beru неіндаеўрапейскага паходжання (старажытная баскская мова), у прыбярэжныя раёны пранікаюць мовы першых каланістаў звонку (кельцкія мовы Галісіі, фінікійская мова Карфагена, старажытнагрэчаская мова прыбярэжных калоній). Усе яны пазней становяцца субстратам іспанскай мовы.
  • II ст. да н. э. — V ст. н. э.: антычная раманізацыя, калі амаль усе аўтахтонныя мовы beru і мовы ранніх каланістаў выцясняюцца народнай латынню, якая стала асноўнай мовай Рымскай імперыі. Іменна эвалюцыя народна-лацінскай мовы ў ходзе яго ўзаемадзеяння з мовамі заваёваных і суседніх народаў прывяла да ўтварэння сучаснай іспанскай мовы.
  • V ст. н. э. — VII ст. н. э.: канчатковы ўпадак і распад імперыі прыводзяць да паступовага разыходжання гаворак народнай латыні ў былой імперыі ў цэлым, у тым ліку і на Іберыйскім паўвостраве. Германская гаворка захапіўшых уладу вестготаў аказвае суперстратны ўплыў на мясцовыя раманскія ідыёмы гэтага перыяду. Узнікае разрыў паміж нормамі класічнай латыні і жывой размоўнай гаворкі.
  • VIII ст. — XII ст.: узмацненне дыялектнай раздробленасці ў раманскім моўным арэале паўвострава пры паралельным распаўсюджанні арабскай мовы, прынесенай мусульманскімі заваёўнікамі (адстрат beru). Моцныя арабскія ўплывы ў іспанскай мове захоўваюцца да нашых дзён.
  • XII—XV стст. стараіспанская мова beru: адцясненне мусульман у ходзе працэсу Рэканкісты прыводзіць да падзення прэстыжа арабскай мовы і станаўлення стараіспанскай літаратурнай мовы. Пачынаецца працэс цэнтралізацыі паўвострава пад уладай Кастыліі і Мадрыда. Кастыльскі дыялект шырока распаўсюджваецца па ўсім паўвостраве, поўнасцю выцесніўшы арабскую мову, і часткова іншыя мясцовыя раманскія ідыёмы (масарабская мова beru, галісійская мова, у меншай ступені каталанская мова і інш.)
  • XVI—XVIII стст.: у эпоху вялікіх геаграфічных адкрыццяў адбываецца станаўленне Іспанскай каланіяльнай імперыі (Лацінская Амерыка, Філіпіны, рад апорных пунктаў у Афрыцы). Іспанская мова распаўсюджваецца шырока за граніцамі Іспаніі і становіцца адною з асноўных сусветных моў beru.
  • XIX — першая палавіна XX ст.: адбываецца геаграфічная дыферэнцыяцыя іспанскай мовы, развіваюцца і стандартызуюцца яе моўныя варыянты ў кожнай асобнай іспанамоўнай краіне. У радзе рэгіёнаў іспанская мова пад ціскам англійскай здае свае пазіцыі (Паўднёвы захад ЗША, Луізіяна, Фларыда) ці амаль зусім знікае (Гуам, Каралінскія астравы, Марыянскія астравы, Трынідад і Табага, Філіпіны). Назіраецца падзенне яго прэстыжа ў свеце.
  • Другая палавіна XX — пачатак XXI ст.: кансалідацыя іспанамоўнага свету (Іспанідад beru, Лацінскі саюз beru, Інстытут Сервантэса beru, Каралеўская акадэмія іспанскай мовы), развіццё і пашырэнне цікавасці да іспанскай мовы, іспанскіх і лацінаамерыканскіх (суб)культур па ўсім свеце, адраджэнне іспанскай мовы ў месцах яе некалі традыцыйнага бытавання (Трынідад і Табага пасля 2000 г., Аруба, Фларыда, Філіпіны з 2008 г. і інш.). Пры гэтым асобна стаіць працэс маргіналізацыі іспанскай мовы ў самой Іспаніі, дзе ўлады мясцовых аўтаномных рэгіёнаў робяць даволі паспяховыя спробы адраджэння мясцовых ідыёмаў, некалі выцесненых іспанскай у сферу побытавых зносін. Найбольш прыкметны гэты працэс у аўтаномных абласцях Каталонія, Краіна Баскаў, у меншай ступені выдзяляецца Галісія.

Граматыка

Марфалогія

Назоўнікі і прыметнікі не скланяюцца, маюць катэгорыі роду (мужчынскі і жаночы) і ліку (адзіночны і множны лік). Для выражэння пэўнай і няпэўнай суаднесенасці выкарыстоўваецца 3 віды артыкля: пэўны, няпэўны і нулявы. Асабовыя займеннікі захавалі скланенне. Указальныя займеннікі трох ступеней: este «гэты» (каля гаворачага), ese «той» (каля суразмоўніка), aquel «той» (прадмет, аддалены ад абодвух суразмоўнікаў).

Дзеяслоў мае 14 граматычных часоў, размеркаваных па 3 ладах: абвесным (8 часоў), сувязным (4) і ўмоўным (2 часы). Форму загаднага ладу дзеясловы маюць толькі ў 2-й асобе адзіночнага і множнага ліку. Своеасаблівай рысай з'яўляецца наяўнасць двух дзеясловаў са значэннем «быць»: ser і estar. Ёсць 3 неасабовыя формы дзеяслова: дзеепрыметнік прошлага часу залежнага стану, герундый і інфінітыў, 2 станы: незалежны і залежны, утвораны ад асабовай формы дзеяслова ser + дзеепрыметнік асноўнага дзеяслова. Залежна-зваротная форма складаецца з дзеяслова ў незалежным стане і зваротнага займенніка se.

Сінтаксіс

Парадак слоў адносна свабодны. Пастаноўка прамога дапаўнення перад дзеясловам выклікае займенную рэпрызу: Este libro no lo he leído «Гэту кнігу я яе не чытаў». Прамое дапаўненне, якое абазначае асобу, у адрозненне ад іншых раманскіх моў суправаджаецца прыназоўнікам a (параўн. румынскі і малдаўскі прыназоўнік pe). Асноўная асаблівасць неасабовых форм дзеяслова — утварэнне абсалютных канструкцый.

Лексіка

Большасць слоў іспанскай мовы паходзіць з народнай латыні, захоўваецца таксама лексіка класічнай латыні. Выбар з лацінскага фонда адрознівае іспанскую лексіку ад іншых раманскіх моў (ісп.: hermano «брат» ад лац.: germanus, параўн. італ.: fratello, фр.: frère ад лац.: frater). Запазычанні з кніжнае лацінскае мовы Сярэдніх вякоў і Адраджэння прывялі да ўтварэння дублетных пар: народнае llamar — кніжнае clamar. Германскія запазычанні падобныя з іншымі раманскімі мовамі, спецыфічная лексіка арабскага і індзейскага паходжання. У розныя перыяды пранікалі французскія, англійскія і рускія запазычанні.

Зноскі

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Рэйтынг моў па колькасці носьбітаў // Этналог (англ.) 
  2. ↑ Іспанская мова // Этналог (англ.) 
  3. ↑ Степанов Г. В. Испанский язык // Лингвистический энциклопедический словарь. 1990. — С. 203—204.

Літаратура

  • Іспанская мова // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 344—345. — 608 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0130-3 (Т. 7).
  • Степанов Г. В. Испанский язык // Лингвистический энциклопедический словарь. — М.: «Советская энциклопедия», 1990. — С. 203—204.
  • Нарумов Б. П. Испанский язык // Языки мира: Романские языки — М.: Academia, 2001. — С. 411—462. — ISBN 5-87444-016-X.

Спасылкі

  • Іспанская мова // Этналог (англ.) 




Іспанская мова інфармацыя аб

Іспанская мова

Іспанская мова
Іспанская мова

Іспанская мова аб відэа


Іспанская мова Вы чытаеце гэтую тэму.
Іспанская мова якія, Іспанская мова хто, Іспанская мова апісанне

There are excerpts from wikipedia on this article and video