Kısas, Şanlıurfa


Şanlıurfa merkeze bağlı bir beldedir.

Konu başlıkları

  • 1 Tarihçe
    • 1.1 Kültür
  • 2 Coğrafya
  • 3 İklim
  • 4 Nüfus
  • 5 Altyapı bilgileri
  • 6 Dış bağlantılar

Tarihçe

Köy halkı, alevi Türkmenlerden oluşmaktadır. Yaklaşık yüzde 60'ı alevi yüzde 40'ı sünnidir.

Kültür

Kısas, Şanlıurfa ilinin 14 km güney doğusunda Tektek Dağları’na giden yolun üzerinde, Harran Ovası’nın başlangıcında yer almaktadır. Dili, geleneği-göreneği ve yaşam biçimi bakımından çevresindeki köylere benzemeyen, fakat şehir merkezi ile benzerlik gösteren ve Şanlıurfa merkezine bağlı bir TÜRKMEN köyüdür. 1992 yılında belde olmuştur. Kısas adının tarih olarak geçtiği en eski kaynakta, 1035 yılında Arapların hâkimiyetindeki Kısas’a Urfa’daki Bizanslıların akınlar yaptıkları bahsedilmektedir.Köyde sayısız ozan vardır. Ünlü ozanımız Dertli Divani bu köylüdür mesela . Aşıklık geleneği yüzyıllardır nesilden nesile başarıyla geçmiştir. Köyde her yıl aşure şenlikleri düzenlenmektedir.Gelen misafirlere aşure ikram edilip alevi mezhebinin ibadetleri tanıtılmaktadır. Bölge kürt ve arap köyleriyle çevrili olmasına rağmen köyde sade bir türkçe kullanılmaktadır. Kürtçe ve Arapça konuşanların sayısı ise giderek artmaktadır. son yıllarda etkisini yitirmesine rağmen giyim- kuşam konusunda çevre köylerden etkilenme olmuştur. Yoksul olmalarına rağmen çok misafirperver insanlardır köye gittiginiz zaman sizi asla aç susuz yollamazlar. köylü geçimini genelde tarım ve hayvancılıkla saglar.

Gelenekler

Kısas, geleneklerini yaşatmaya çalışan gönül ehli insanların beldesi ve aşıklar diyarıdır. Düğün geleneği kısmen değişmiş olup bazı aileler şehirde düğün salonlarında düğün yapmaktadır. Eskiden köyde yapılan düğünler çok şenlikli olup on gün sürermiş.

Ölümle ilgili gelenek ise Kısas’ta şöyledir: Cenaze, evde imam tarafından yıkanır. Mezarlıkta namazı kılınır. Mezar başında hoca, dua okur. Üç gün taziye yapılır. Komşular, cenaze sahibini yemeğe davet eder. Üç gün sonra cenaze sahibi kurban keser ve bütün köyü davet eder (Buna “Topraktan Kaldırma” denir). Taziyede, gelenler tarafından Yasin ve Fatiha sureleri okunur.

Kısas’ta 12 gün Kerbela şehitleri, 3 gün de mas’um-ı pâklar için olmak üzere her yıl muharrem ayında 15 gün oruç tutulur. Oruçta 15 gün boyunca etli yemek yenmez, sakal tıraşı olunmaz yıkanılmaz, aynaya bakılmaz, su içilmez (Ayran, şerbet içilir). Mecbur kalanlar suyun içine biraz toprak karıştırarak içer. İftarda kana kana su içmek günah sayılır. Oruç sonunda aşure pişer. Kazan başında toplanılarak dua okunur. Aşure’nin yanı sıra kurban kesenler de olur. Oruç bitse bile Muharrem ayı içinde kelle ve ciğer gibi yemekler yapılmaz (diğer etli yemekler yapılabilir).

Yılda bir defa Ocak ayında görgü-sorgu kurbanı yapılır. Tarikat mensupları, aralarında para toplarlar. Kurban alınıp kesildikten sonra, Baba: “Razı mısınız birbirinizden?” diye sorar. Küskünler barışır. “Gelme gelme, dönme dönme, gelenin malı, dönenin canı” diye yemin verilir. Düşkünler (suç işlemiş kişiler) görgü-sorgu kurbanına katılamaz.

Şah Muhammed

Aşık Sefâî’nin anlattığına göre Eba Müslimi Horasani’nin Emevilerle olan ve kırk sene süren savaşında Eba Müslim’e, Hürzem (Harezm) beylerinden Şah Muhammed ve kardeşi Fatma Hatun yardım etmişlerdir. Şah Muhammed bir gün ava çıkar. Kırk kişilik bir kalabalık görür. Bunların kimler olduğunu öğrenmek üzere adamlarını gönderir. Adamlar gider bakarlar ki kırk kişiden otuz yedisi ölmüş, üçü yaşıyor. Ama onların da dili kesilmiş. Dilsizlerin yazıyla anlatmalarından Eba Müslim’im askerleri oldukları anlaşılır. Eba Müslim’in burada Emevilerle savaş yaptığını öğrenen Şah Muhammed, şimdiye kadar mücâdeleye girmemiş olduğuna kahırlanır. 40.000 askeriyle savaşa katılır ve altın tahtını Eba Müslüm’e hediye eder. Uzun yıllar süren savaşlar sonunda Şah Muhammed bir savaşta şehit düşer. Türbesi halen Kısas’ta bulunmaktadır ve önemli bir ziyaret yeridir.

Hazreti Ali yanlısı oluşu ve Kerbela faciasının öcünü almak için Emevilere karşı savaşması ile Eba Müslüm, Anadolu’da bulunan inanışlar arasında olduğu gibi Kısas halkının zihninde de efsânevi bir kişiliğe bürünmüştür.

Yemek kültürleri zengindir.Kısas halkı tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. Buğday, arpa, pamuk, mercimek, fıstık yetiştirilmekte; az ölçüde bağcılık da yapılmaktadır. Son yıllarda sulu tarıma geçilmiştir. Ekonomik durum orta düzeydedir. 1997 sayımına göre köy 700 hâneli olup nüfusu ise 5.400’dür.

Şanlıurfa'da Yaşayan Alevi Aşıklar

Aşık Hüseyin

Doğum tarihi bilinmemektedir. Adı bilinen en eski aşıklardandır. Kısas Cem’inde yeralan samah ve deyişlerin müzikleri ona aittir. Kul Hüseyin mahlasıyla Kısas’ta bilinen deyişlerin ona ait olduğu sanılmaktadır.

Aşık Mustafa (Aşık Mıço)

Doğum tarihi bilinmemektedir. Aşık Hüseyin’in oğludur. Ancak 1910 yılında öldüğü söyleniyor. Aşık Halit Aşan’ın dedesidir. Usta malı söyleyen, bağlama çalan ancak kendi deyişlerinin olup olmadığı bilinmeyen bir aşıkmış. Günümüze kadar gelen Kısas samahlarında okunan deyişlerin müziklerinin ona ait olduğu söylenmektedir. Aşık Mıço ile ilgili anlatılan bir anekdot şöyledir: Bir gün Aşık Mıço’nun köyde bağlaması kırılıyor. O zaman Urfa’da bir saz bulamayınca bir kış günü Antep’e gitmeye karar veriyor. O tarihlerde vasıta bulunmadığı için Anteb’e yürüyerek gidiyor ve oradan bir bağlama alıp geliyor.

Aşık Kul Biçâre (Abdurrahman Türkmen)

1840 doğumludur. Babasının adı Bedir’dir. Şiirleri hâlâ yaşamaktadır. Usta malı ve kendi deyişlerini okurmuş. Söylenilene göre 1922 yılında ölmüştür. Evli olup 2 çocukludur.

Köçek Ahmet

Doğum tarihi bilinmemektedir. Kendi deyişi bulunmayıp usta malı okurmuş. Kurtuluş savaşına katıldığı bilinmektedir. Savaştan kısa bir süre sonra öldüğü söylenmektedir.

Kılo Bektaş (Nakla Bektaş)

Aşık Mıço’nun amcasıoğludur. Cem’e katılan aşıklardandır. Usta malı çalıp söylermiş. 70 yaşlarındayken 1945 yılında vefat etmiştir.

Muhammed Çavuş

1840 yılında doğduğu söyleniyor. Makama vakıf iyi bir okuyucuymuş. Mukim Tahir’in sık sık ziyaret ettiği ve çok beğendiği bir ustaymış. Askerde bando çavuşluğu da yapmış. 1948 yılında vefat etmiştir.

Culha Yahya Baba

1880 yılında doğmuştur. Cem evi sahipliği yapmıştır. Kısas’taki Alevi-Bektaşilerin Babası’dır. İyi cura çalan, deyiş ve makamları çok iyi bilen birisiymiş. 1962 yılında vefat etmiştir.

Mehmet Eyyüp

1880 yılında doğduğu söylenmektedir. İyi bir keman ustasıymış. Usta malı çalıp okurmuş. Cem evi’ne katılan aşıklardanmış. 1936 yılında vefat etmiştir.

Hoca Bakır

1885 doğumludur. İstiklâl Savaşı gazilerindendir. Kurtuluş Savaşı’nda Mustafa Kemal ile aynı cephede savaşmış ve bazı anıları olmuştur. Dini konularda çok bilgiliymiş, aynı zamanda köyün imamıymış. Cura ve Bağlama çalmada ustaymış. 1972 yılında vefat etmiştir.

Seyyit Halil Çavuş

1900 yılında doğduğu söylenmektedir. Bağlama ve Keman çalmada ustaymış. Kendi deyişi bulunmayıp usta malı okurmuş. 1969 yılında vefat etmiştir.

Seyyit İbrahim Çavuş

1905 yılında doğduğu söylenmektedir. Halil Çavuş’un kardeşi olup, iyi bir okuyucuymuş. Türkü, Hoyrat ve gazelleri çok güzel okurmuş. 1952 yılında bir trafik kazasında vefat etmiştir.

Aşık Büryâni (Hamdullah Aykut)

1926 doğumludur. Babası Ahmet, annesi Meryem’dir. Übeyit kızı Fatma ile evli olup 11 çocukludur. Köyde çiftçilikle uğraşan ve kitap okumayı çok seven biri olup deyişlerini cem’lerde irticali olarak söylermiş.  uzun süre kısas cem babalığı görevini yapmış olan büryani bir ara kendi evinini Ceme açarak hizmet vermiştir. Şiirlerini kendi el yazısıyla yazdığı iki defterde toplamıştır. Çok güzel cura çalarmış. 7.11.1990 tarihinde vefat etmiştir.

Aşık Halit Aşan

1928 doğumludur. Babası Hüseyin, annesi Fatma’dır. Amcası kızı Aynızeliha ile evli olup 6 çocukludur. 1964-1974 yılları arasında Almanya’da çalışmıştır. Yöre üslûbuna ve samah töresine hâkim, coşkuyla çalar söyler. Kendi deyişleri bulunmamaktadır. Daha çok usta malı okumakta ve bağlama çalmaktadır. İyi bir kaynak kişidir.

Aşık Celali (Veli Göncü)

1931 yılında Kısas’ta doğmuştur. Babası Ahmet, Annesi Aynur’dur. Haydar kızı Hatice ile evli olup 7 çocukludur. Çiftçilikle uğraşmaktadır. Kuvvetli bir sese ve çok saf bir Türkmen üslubuna sahiptir. Urfa şehir merkezindeki geleneksel Urfa müziğini bilmektedir. Kürdi ve Araban gibi mahalli makamları icra edebilmektedir. Bağlama ve cümbüş çalabilmektedir. urfada krulmuş bulunan  zamanın müzik halk evlernin ilk üyelerinden olan celali kısas köyünde yaşamaktadır.

Ali Asa

1933 Kısas doğumludur. Babası Veli, annesi Zeynep’tir. İlkokul mezunudur. 1964 yılından beri Hollanda’da işçi olarak çalışmaktadır. 200’ün üzerinde şiiri bulunmaktadır.

Aşık Helali (İmam Polat)

1937 Kısas doğumludur. Babası Hasan, annesi Güllü’dür. 1995 yılında vefat etmiştir. 50 civarında şiiri bulunmaktadır. İki evli olup 17 çocuğu vardır.

Aşık Doksandaon (İsmail Kondu)

1938 doğumludur. Babası Halil, Annesi Aynur’dur. Cuma kızı Amşe ile evli olup 6 çocukludur. Köyde hayvancılıkla uğraşmaktadır. İlkokul mezunudur. Sazı zayıf, sözü kuvvetli bir aşıktır. 300’e yakın şiiri vardır. Şiirlerinin bir kısmı bestelenmiştir. Uzun süre kısas köyünün cem babalığı görevini sürdürmüş olan doksandaon kısas köyünde yaşamaktadır.

Aşir Türkmen

1938 Kısas doğumludur. Babası Derde, annesi Hedle’dir. Aşık Kul Biçâre’nin torunudur. asıl yerleşkelri akpınar köyü olup memuriyeti nedeni ile şanlıurfa merkezine yerleşen aşık Evli üç çocuk babasıdır. Bankadan emekli olup 1998 yılında vefat etti. Usta malı okurdu, ayrıca Urfa havalarını, antep barak ve gazelini okurdu.

Aşık İkrâri (Mehmet Uğur)

1941 Kısas doğumludur. Babası Mustafa, annesi Zöhre’dir. İlkokul mezunudur. 10 yıl kadar Almanya’da çalışmıştır. Birçok şiiri bulunmaktadır. 1997 yılında vefat etmiştir.

Aşık Fedâi (Cuma Aran)

1944 Kısas doğumludur. Babası Abit, annesi Medine’dir. İlkokul mezunudur. 200’ün üstünde şiiri bulunmakta, aynı zamanda köyün cenaze yıkama ve cenaze kaldırma görevi yapmaktadır ve halen kısas da yaşamaktadır

Aşık Hürremi (Emine Uğur)

1950 Kısas doğumludur. Köyün bayan aşıklarındandır. Okur yazardır. 100’ün üstünde şiiri bulunmakta ve bağlama çalmaktadır.evliligini müteakip Akpınar köyüne yerleşen hürremi bilahirede gaziantep iline yerleşerek orada yaşamını devam ettirmektedir.

Aşir Kayabaşı

1952 Kısas doğumludur. Babası Şeyho, annesi Fatma’dır. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi mezunudur. Hem deyiş türü hemde serbest şiirler yazmaktadır.halen şanlıurfa ceza ve infaz kurumunda sosyoloğ olarak görev yapmaktadır. 

Aşık Sefâî (Mehmet Acet)

1954 Kısas doğumludur. Babası Sefer, annesi Fatime’dir. Evli ve 3 çocuk babasıdır. 100’ün üstünde şiiri, 30 civarında bestesi bulunmaktadır. Bağlama çalmakta, hem kendi deyişlerini, hem de usta malı okumaktadır.halen Şanlıurfa da  Devlet Korosunda çalışmakta olup kısas köyünde oturmaktadır.

Aşık Devrâni (Cuma Azbay)

1954 Kısas doğumludur. Babası Mehmet, Annesi Elif’tir. Aşur kızı Elif ile evli olup 4 çocukludur. Köyde günlük işlerle uğraşmaktadır.

Aşık Yarâni (Hasan Polat)

1955 Kısas doğumludur. Babası İmam (Aşık Helali), annesi Fatma’dır. İlkokul mezunudur. 1987 yılında çok genç yaşta ölen aşığın 100’ün üstünde şiiri bulunmaktadır. Bağlama da çalıyormuş.

Kul Bektaş (Bektaş Bulut)

1958 Kısas doğumludur. Babası Haydar, annesi Zöhre’dir. İlkokul mezunudur. 100’ün üzerinde şiiri bulunmaktadır. istanbul da yaşamaktadır

Hüseyin Öztürk

1959 Kısas doğumludur. Babası Hasan, annesi Zeliha’dır. Ortaokulu Kısas’ta bitirdikten sonra tahsiline Almanya’da devam etti. Güzel bağlama çalmakta, besteleri ve şiirleri bulunmaktadır. Halen Almanya’nın Göttingen şehrinde valilik ve belediye bünyesinde müzik kursları vermektedir.

Kul İhsan (İhsan Doğan)

1960 Kısas doğumludur. Babası Bakır (Culha Bakır), annesi Rabia’dır. Öğretmen Lisesi mezunudur. Deyişleri bulunmakta ve bağlama çalmaktadır.kısas köyünde ikamet etmekte olup halen çiftçilikle ugraşmaktadır.

Aşık Dertli Divâni (Veli Aykut)

1962 kısas  doğumludur. Babası Hamdullah (Aşık Büryani), Annesi Fatma’dır. Liseden sonra Açık Öğretim Fakültesini bitirmiştir. bir çok  kaset ve CD çalışmaları  bulunmaktadır. kendisine Unesco tarafından yaşayan kültür efsanesi ödülü verilmiştir halen Ankara ikamet etmekte ve Postnişin Veliyettin Hürrem Ulusoy tarafından kendisine Dedelik görevi  verilmiştir.

Ahmet Erdem

1963 Kısas doğumludur. Babası Mehmet, annesi Fatma’dır. Maliye Yüksek Okulu mezunudur. Şanlıurfa Maliyesi’nde çalışmaktadır. Deyiş ve serbest şiirler yazmaktadır.

Aşık Meftûni (Mehmet Bakman)

1964 doğumludur. Babası Hüseyin, annesi Zeliha’dır. Lise mezunudur. Bağlama çalıp okumaktadır. Çok sayıda şiiri bulunmaktadır.halen kısas köyünde oturmaktadır.

Aşık Halimi (İsa Özbay)

1966 Kısas doğumludur. Babası Halil, annesi Bedriye’dir. Lise mezunudur. Halen polis olarak görev yapmaktadır. Şiirleri bulunmakta ve bağlama çalmaktadır.istanbul ilinde yaşamaktadır,

Kul Ahmet (Ahmet Aykut)

1967 Kısas doğumludur. Babası Hamdullah (Aşık Büryâni), Annesi Fatma’dır. Lise mezunudur. Bağlama çalmakta ve 50’den fazla şiiri bulunmaktadır. kısas köyünde oturmakta olup kısas belediyesinde çalışan Ahmet baba aynı zamanda köyün cem baba yardımcılığı görevinide sürdürmektedir.

Aşık Kul Halil (İ.Halil Elveren)

1968 doğumludur. Babası Bektaş, annesi Fadime’dir. Lise mezunudur. Bağlama çalmakta ve güzel bir sese sahiptir. Okuduğu şiirler kendisinindir. Ankara’da ikamet etmektedir. Çankaya Belediyesi’nde çalışmaktadır.

Ali Narin (Can Ali)

1969 Kısas doğumludur. Babası Halil, annesi Gülçin’dir. Ortaokul mezunudur. Köyün en genç aşıklarındandır. Deyişler yazmakta ve bağlama çalmaktadır.Cem zakirligi yapmakta olan can ali kısas köyünde oturmakta ve kısas belediyesinde çalışmaktadır.

Aşık Ceylâni (Mustafa Uğur)

1969 Almanya doğumludur.ilk ve orta öğrenimini  akpınarda daha sonrada Hacıbektaş ilçesinde eğitimine devam eden aşık ceylaninin Babası Mehmet, annesi Emine’dir. Tıp Doktorudur. Çok iyi bağlama çalmakta ve şiirleri bulunmaktadır. Mersin ikâmet etmektedir.

Yusuf Aşan

1970 Akpınar Köyü doğumludur. Babası Abbas, annesi Sultan’dır. Ortaokul mezunudur. Bağlama çalmada oldukça ustadır. Şiirleri bulunmakta ayrıca usta malı okuyup çalmaktadır.

Sadık Aşan

1971 Kısas doğumludur. Babası Hüseyin, annesi Hamide’dir. Lise mezunudur. Bağlama çalmakta ve şiirleri bulunmaktadır. Aşık Halit Aşan’ın torunudur.

Yusuf Tugay

1976 Almanya doğumludur. Babası Hüseyin, annesi Zöhre’dir. Lise mezunudur. Bağlamada oldukça usta olup şiirleri de bulunmaktadır.kendisi halen kısasta yaşamını devam ettiren aşık çiftçilikle meşgul olmaktadır.

Aşık Kemter  ( Veli ERENLER )

 Ahmet ve Sutandan 1926 yılında doğan veli baba, kısas köyünde dünyaya gelmiş ve 1946 yılına kadar kısas köyünde yaşamış ve 1946-1947 toprak tarım reformu nedeni ile  Akpınar köyüne yerleşerek burada Alevi Bektaşi Kültürünün  devam ettirilmesi konusunda çok hizmetlerde bulunmuş olan kemter, ilk okul mezunu olup  geçimini çiftçilikle sağlamaktaydı,evli ve 6 çocuklu olan aşık 2007 yılında hakka yürümüştür,Akpınarda cem zakirligi ve babalığı yapmış, kendine ait besteleri ile birlikte  usta malı deyişleride çalıp söylerdi, bağlamayı kendi imkanları ile kara düzen tabir edilen şekli ile kullanırdı.

Aşık Kul Cafer ( Cafer ÖZEL ) 

 İbrahim ve yazi oğlu 1953 Akpınar köyü doğumlu olan aşık cafer ilk okul mezunu olup evli ve 5 çocuklu olan aşağımız halen kendi bestelerini ve usta malı türkü ve deyişleri çalır söyler,işçi emeklisi olan aşağımız halen akpınar köyünde ve şehir merkezinde  ikameti bulunmaktadır, kendisi yaşına rağmen şanlıurfa merkezinde mevcut olan Alevi Kültür Dernekleri Şanlıurfa Şubesi yönetiminde aktif olarak görev yapmaktadır.

Kısas’da Müzik Geleneği

Kısas Köyü halk müziği, Şanlıurfa’ya göre farklı bir zenginlik göstermektedir. Urfa türkülerinde koşma biçimi yok denecek kadar az olup türkülerde ise daha çok mani biçimine rastlanmaktadır. Kısas’ta ise durum bunun tersidir. Yaşlı, genç bütün aşıklar en güzel deyişlerini bir bütünlük içinde koşma biçimiyle söylemektedirler.

Köydeki çalıp söyleyenlerin tümü bağlamada Alevi-Bektaşi müziğinin temel akordu olan bağlama düzenini kullanmaktadırlar. Veli Göncü ise makam (gazel) okurken bozuk düzeni kullanmakta genellikle Kürdi ve Araban gazellerini okumaktadır.

Köyde, Şanlıurfa merkezinde icra edilen tüm makamlar bilinmemektedir. Kısas uzun havalarında Barak yöresi tarzına da rastlanmaktadır. Bu durum boy birliğine bağlanabilir. Köyde, hoyrat türlerinden ise sadece Beşiri hoyrat okunmaktadır.

Dinî bir törenin gereğini yerine getirmekte olan Kısas semahı ise kendine has karakterlerini diğer ezgilere göre daha çok korumuş olup kompozisyon bakımından renkli, şiir yönüyle de çok güzel bir örnek teşkil etmektedir.

Coğrafya

Şanlıurfa il merkezine uzaklığı 14 km'dir. köy bereketli Harran ovasının kuzey kısmındadır ve ovaya hakim konumdadır

İklim

Karasal iklim görülmektedir.

Nüfus

Yıllara göre köy nüfus verileri
2010
2000

Altyapı bilgileri

Sağlık evi ve sağlık ocağı vardır. PTT şubesi yoktur. Su şebekesi vardır.ptt bayi vardır köyde 10'un üzerinde bakkal dükkanının yanı sıra kasap, berber, manav tekel bayi, oto tamirci ve lastikçi, internet kafe, tüp bayi, lokanta her şey mevcuttur. büyük bir okula sahiptir çevre arap köylerinden taşımacılık sistemiyle okula gelen ögrencilerde okumaktadır . birde çok programlı lisesi vardır gelişmeye açık bir yerdir ilerde ilçe olma ihtimali yüksektir köyde cem evinin yanı sıra 2 camide vardır bir adette türbe bulunmaktadır

Dış bağlantılar

Türkiye portali
  • YerelNet


Kısas, Şanlıurfa Hakkında Bilgi

Kısas, Şanlıurfa
Kısas, Şanlıurfa
Kısas, Şanlıurfa
Kısas, Şanlıurfa

Kısas, Şanlıurfa Hakkında Video


Kısas, Şanlıurfa konusunu görüntülemektesiniz.
Kısas, Şanlıurfa nedir, Kısas, Şanlıurfa kimdir, Kısas, Şanlıurfa açıklaması

There are excerpts from wikipedia on this article and video



Rastgele Yazılar

Sosyal Hesaplar


Kısas, Şanlıurfa
Copyright © 2014. Türk Arama Motoru
mail