İctihad

İctihad


İslâm
Hûkuk-Fıkh

Kavramları

Fıkıh • Şeriat • Re'y
İçtihad • Fetva

Efâl-i mükellefin:

Farz • Vâcip • Sünnet
Mendub • Mübah (Helâl)
Mekruh • Müfsid • Harâm

Hukuk Kaynakları

Aslî deliller:

Kur'an • Sünnet
İcma • Kıyas

Fer'î deliller:

Mesâlih-i mürsele • İstihsân • İstishâb • Zerâyi
Örf-Âdet-Teâmül • Sahâbî kavli
Geçmiş Şeriatlar

Günümüzde fıkhî mezhepler Sünnîler'in dört fıkhî mezhebi:
  • Hanefî (İmâm-ı Â’zam Ebû Hanîfe)
  • Malikî (Mâlik bin Enes)
  • Şafi (İmam Şâfiî)
  • Hanbelî (Ahmed bin Hanbel)
Diğer Sünnî fıkıh mezhepleri:
  • Zâhirî (Davûd el-Isbehânî ve İbn Hazm)
  • Selefî (Takiy’ûd-Dîn İbn-i Teymiyye)
Şiîliğin İmamiye fıkhından üç mezhep:
  • Zeyd’îyye (Zeyd bin Ali Zeyn el-Âb’ı-Dîn)
  • İsmâ‘îl’îyye/Yedicilik (Nizârî ve Mustâ‘lî)
  • İsnâ‘aşer’îyye/Onikicilik (Câferî ve Alevî)
Haricîler:
  • İbadiyye
Siyâsî ve Fıkhî mezhepler İslâm'da Siyâsî ekôller ve fıkhî mezhepler
  • Şîʿa-i Muhlîsîn: Sünnîler ve Zeydîler
    • Şîʿa-i Ulâ (Ehl-i Sünnet vel Cemaat)
      • Hanefîlik
      • Malikîlik
      • Şafiîlik
        • Zâhîrîler
          • İmâm Dâvud-u Zâhîrî
          • Ebû Muhammed İbn Hazm
      • Hanbelîlik
        • Selef-i Sâlihîn
          • Takiy’ûd-Dîn İbn-i Teymiyye
            • Ghulat Selef’îyyûn
              • Vehhabilik
    • Zeydîlik
      • Betr’îyye/Sâlih’îyye
      • Cerîr’îyye/Süleyman’îyye
      • Yemen Zeydîleri
        • Kâsım’îyye
        • Hadâv’îyye
        • Muhteria
        • Mutarrif’îyye
      • Alavîler
        • Nâsır’îyye
        • Kâsım’îyye
      • Ghulat Zeyd’îyye
        • Cârûd’îyye
        • Nâim’îyye
        • Ya'kûb’îyye
  • Haricîlik
    • Ezarikâ
    • Sufr’îyye
    • Necedât
    • Acâride
    • İbâz’îyye
    • Ghulat Haricîler
      • Yezîd’îyye
      • Meymûn’îyye
  • Ghulat-i Şîʿa
    • Sebe’îyye (ʿAbd Allâh İbn-i Sebe)
    • Hattâb’îyye (Ebû’l-Hattâb el-Esedî)
      • Bezîg’îyye
      • Hattâb’îyyet-ûl Mutlâka
    • Keysân’îyye
      • Muhtâr’îyye/Keysân’îyyet-ûl-Hullas
      • Hâşim’îyye
        • Harb’îyye
        • Muâv’îyye/Cennâh’îyye
          • Hâris’îyye
        • Beyân’îyye
      • Râvend’îyye
        • Rizâm’îyye
          • Bû’ Müslim’îyye
            • Sinbâd’îyye
            • Berkûk’îyye
            • Havâl’îyye
          • Muhammira
            • Mukannaʿîyye
            • Hûrremdîn’îyye
              • Bâbek’îyye
              • Mazyâr’îyye
              • Kızılbaşlar
            • Kûl’îyye
          • İshâk et-Türk’îyye
        • Riyâh’îyye
      • Kebr’îyye
  • Şîʿa-i Bâtın’îyye (İbn-i Meymûn)
    • Hallâc’îyye
    • Hulûl’îyye
    • Alevîler (Tasavvufî-Bâtınîler)
    • Hulmân’îyye
    • Karmatîler
      • Ebû Saʿid’îyye
      • Cennâb’îyye
    • Ghulat Bâtıniyye (Bâtınîler)
      • Keyyâl’îyye
      • Hâkim’îyye (Dürzîler)
      • Sabbah’îyye (Elemûtlar)
  • Şîʿa: İsmâ‘îl’îyye ve İsnâ‘aşer’îyye
    • İmamiye-i Seb’îyye (İsmâilîlik)/Yedicilik
      • El-İsmâʿîliyyet’ûl-Hâlisa (Yediciler)
      • Mustâ‘lîler (Mustâ‘lîyye)
        • Mecîd’îyye/Hâfız’îyye
        • Tâyyîb’îyye
          (Et-Tâyyîb Ebû’l-Kâsım)
          • Davudî İsmailîlik
            • Süleymanî İsmâilîlik
            • Alavî Buhra
            • Kutbî Buhra
      • Nizârîler (Nizâr’îyye)
    • İmâmiye-i İsnâ‘aşer’îyye/Onikicilik
      • Câferîlik
        • Ahbâr’îyye
        • Usûl’îyye
      • Alevîlik
    • Ghulat İmamiyye
      • Mûgır’îyye
      • Mansûr’îyye
      • Azâkıra
      • Albâ’îyeyye (Ulyâ’îyye)
      • Zemm’îyye
      • Ayn’îyye
      • Mim’îyye
      • Sîn’îyye
      • Muhammise
      • Şûray’îyye
      • Gurâb’îyye
      • Zübâb’îyye
      • Nusayr’îyye
  • Şemânîlik’den İslâmiyet’e bağlananlar
    • Babâîlik
      • Vefâ’îyye
      • Kızılbaşlar
        • Çepniler
        • Tahtacılar
      • Baba Rasûl (İlyâs’îyye)
        • Sarı Saltık Baba (Saltuk’îyye)
        • Behlül Baba
        • Aybek Baba
          • İshâk Baba (İshâk’îyye)
          • Burak Baba (Burak’îyyûn)
        • Lokman Baba (Yesevîlik)
          • Haydar Baba (Haydarîlik)
            • Hacı Bektâş (Bektâşîlik)
              • Balım Sultan (Dedebabalık)
                • Demir Baba (Âli’îyye)
                • Harabâti Baba (Harabât’îyye)
  • İslâmiyet’ten çıkan Dinler
    • Haşhaşilik
    • Ali İlâhîlik
    • Nusayrîlik
    • Dürzîlik
    • Hurûfîlik (Nâimî)
      • Nûktâvîlik (Noktacılık)
    • Şeyhîlik (Ahisâ’îyye)
      • Bâbîlik (Seyyid Ali Muhammed)
        • Ezelî Bâbîler (Subh Ezel)
        • Bahâîlik (Bahâ’ûl-Lâh)
    • Kadıyânilik
  • İslâm dışı dinler
    • Zerdüştçülük
      • Zurvanizm
      • Mazdekçilik
    • Mani dini
    • Budizm
    • Sâbiîlik
    • Nebatiler
    • Luviler
    • Hitit mitolojisi
    • Yezdânizm
      • Yâresânîlik
      • Êzîdîlik
      • Işıkçılık
Kaynak: Mustafa Öz, Mezhepler Tarihi ve Terimleri Sözlüğü, Ensar Yayıncılık, İstanbul, 2011.
Unvan ve Makamlar
Merci-i Taklid • Ulema • Halife
Müftü • Kadı • Fakih • Muhaddis
Molla • İmam • Mevlevi
Şeyh • Pencap Şeyhi
Müceddid • Mevlana • Ayetullah

İctihâd, (Arapça: اِجْتِهاد) İslam hukuku terimi. Arapça kökenli sözcük bir İslam hukukçusunun fıkıh usûlü prensiplerini kullanarak hükme varmak için çaba harcamasına ve sonunda vardığı hükme verilen isimdir.

Kelime anlamı “çaba göstermek”. İlahiyatçı Fahrettin Atar, “Fıkıh Usûlü” isimli eserinde, ictihadın ıstılahta fıkıh usûlcüleri tarafından şöyle açıklandığını belirtir:

"1. Fer’î-zannî şer’î hükmü, tafsilî delilinden istinbât etmek hususunda fakîh (müctehid)’in olanca gücünü harcamasıdır. Veya,
"2. Bir müctehidin, usûl kaidelerini, olanca gücünü sarfedip uyguladıktan sonra vardığı hüküm ve görüştür."[1]

İctihad eden kişiye müctehid (Arapça: مُجْتَهِد) adı verilir. Bir ictihadın geçerli olabilmesi için ictihadı yapan kişinin ictihad yapabilecek seviyede bir fakîh (İslam hukukçusu) olması gerekir. Ayrıca ictihad caiz olmayan konularda yapılamaz. İctihad yapmaya yetersiz bir kişi tarafından yapılan veya caiz olmayan bir konuda yapılmış olan bir ictihad, sahih sayılmaz ve geçerli kabul edilmez. Kişinin müctehid olabilmesi veya ictihad yapmaya yeterli görülebilmesi için hem İslam hukuku ve diğer İslam ilimlerine vakıf olması (kısacası “ilim”) hem de hukukî bir kabiliyete sahip olması gerekir. Bir müctehidin sahip olması gereken bazı bilgiler şöyle sıralanabilir: Kur'an'ı, Sünnet'i, icmâ'yı, kıyas'ı, fıkıh usûlünü, fürû'u'l-fıkh (fıkhın fürûunu) ve Arap dilini bilmek.

İctihadların hükmü yerine ve duruma göre değişir. Bir ictihad farz (farz-ı ayn veya farz-ı kifaye) olabileceği gibi mendub veya haram da olabilir.[2] Bununla birlikte ictihadların sonuçta kat’î olmadıkları için örneğin itikadî hususlarda câri olamazlar. Zira ictihad, 'ictihadı onaylayıcı zannın, ona karşıt zanlardan üstün olması' durumu olarak da tanımlansa dahi, zannîdir yani bir sanı sonucu oluşmuştur, kesin olarak bilinemez.

Notlar ve kaynakça

  1. ^ Fahrettin Atar, “Fıkıh Usûlü”, s.305
  2. ^ F. Atar, a.g.e., s.306 atıf: İsmail Hakkı İzmirli, “İlm-i Hilâf”, İstanbul, s.217-218

Ek okuma

  • Hayrettin Karaman, “İslam Hukukunda İctihâd”,


İctihad Hakkında Bilgi

İctihad
İctihad
İctihad
İctihad

İctihad Hakkında Video


İctihad konusunu görüntülemektesiniz.
İctihad nedir, İctihad kimdir, İctihad açıklaması

There are excerpts from wikipedia on this article and video