Baba İlyas

Baba İlyas



Şîʿa-i Bâtın’îyye

ALEVÎLİK

Alevî inanç

Allah • Peygamber Muhammed
Hâkk-Muhammed-Ali • Muhammed-Ali
Kur'an-ı Kerîm • İslâm Peygamberleri
Nefesler • Dört Kapı Kırk Makam
Şeriat • Tarikat • Hakikat • Marifet
Tâkıyye • Tevella • Teberra • Nûr
Vahdet-i Vücud • Keşf • Nefis • İhsan

On İki İmam

1. Ali • 2. Hasan • 3. Hüseyin
4. Zeynel Abidin • 5. Muhammed el-Bakır
6. Cafer-i Sadık • 7. Musa el-Kâzım
8. Ali er-Rıza • 9. Muhammed el-Cevâd
10. Ali el-Nakî • 11. Hasan el-Askeri
12. Muhammed Mehdi

Alevîlikte Önderler

Hatice • Fatıma Zehra • Ali
Hasan bin Ali • Hüseyin bin Ali
Ehli Beyt • 14 Masum-u Pak
Yediler • 17 Kemerbest • Kırklar

Alevîlikte etkin kişiler

Hızır • Veysel Karani • Salmân-ı Fârisî
Câbir bin Hayyan • Z'ûl-Nûn el-Mısrî
Ebâ Yezîd-i Bistâmî • El-Hallac • Ebu'l Vefâ
Ebû’l Hasan Kharakânî • Yusuf Hemedani
Muin’ed-Dîn Nâsır-ı Hüsrev
Abdülkâdir Geylânî • Ahmed Yesevî
Ahmed Er Rufai • Kutb'ûd-Dîn Haydar
İbn Arabi • Ahi Evran • Hacı Bektaş-ı Veli
Mevlâna Celâleddîn • Hacı Bayram-ı Veli
Sadreddin Konevî • Tac'ed-Dîn Zahid Gilani
Baba İlyas • Sarı Saltuk Baba • Barak Baba
Taptuk Emre • Yunus Emre • Âşık Paşa
Safiyüddin İshak • Karaca Ahmet
Sadreddin Musa • Abdal Musa • Nesîmî
Şah Ni'metullah Velî (Nûr'ed-Dîn Kirmanî)
Şeyh Cüneyt • Şeyh Haydar • Hatai
Kaygusuz Abdal • Balım Sultan • Gül Baba
Pir Sultan Abdal • Fuzûlî • Kul Himmet
Virani • Yedi Ulu Ozan • Nurbakşî • Galibî

Alevî tarih

Emevîler • Ebû Müslim El-Horasanî
Babek Ayaklanması • Babek Hürremi
Abbâsîler • Alavîler • Fatımîler • İlhanlılar
Baba İshak ayaklanması • Baba İshak
Şeyh Bedreddin • Börklüce Mustafa
Osmanlı İmparatorluğu'nda Alevi zulmü
Şah Kulu Baba Tekeli isyanı • Şah Kulu
Çaldıran Savaşı • Yavuz Sultan Selim
Celâlî ayaklanmaları • Baba Zünnun İsyanı
Kalender Çelebi İsyanı • Kalender Çelebi
Abaza Mehmed Paşa • Kuyucu Murat Paşa
Safev’îyye • Safevîler • Avşarlar • Kaçarlar
Bektâş’îyye • Vaka-i Hayriye • II. Mahmud
1830 Yezidi İsyanı • Dersim ayaklanmaları
Nuri Dersimi • Koçgiri İsyanı • Seyit Rıza
Dersim katliamı • Maraş katliamı
Çorum katliamı • Sivas katliamı

Alevî ibâdet

Cem • Cemevi • Semah • Cuma Namazı
Dua • Oruç • Zekât • Kurban • Adak • Mevlit
Keramet • Ziyaret • Musâhip • Düşkünlük

Alevî dinî günler

Mevlut Kandili • Regaip Kandili
Miraç Kandili • Berat Kandili
Kadir Gecesi • Şeker Bayramı
Kurban Bayramı • Aşure Günü • Nevruz
Hıdırellez • Hızır Orucu • Muharrem orucu
26-28 Ramazan / Kadir orucu
Masum-u Pak Orucu • Gadir Hum Bayramı
Hacı Bektaş-ı Veli Anma Törenleri
Abdal Musa Anma Törenleri

Alevî tarikât TASAVVUFÎ ALEVÎ TARİKAT KÖKENLERİ
  • A) İslâmî-Sufi/Tasavvufî Kökenliler
    • 1) Alavîler
      • Horasan Melametîliği
        • Kalenderîlik
          • Haydarîlik
        • Nakşibendiye
          • Mevlevîlik
        • Yesevilik
          • Bektâşîlik
            • Ahilik
    • 2) Kadiriye
      • Nimetullahîlik
        • Nurbakşîlik
      • Rufailik
        • Galibilik
    • 3) Zahidiyye
      • Halvetiyye
        • Bayramiyye
          • Halvetiye
      • Safeviyye
        • Kızılbaşlar
          • Çepniler
          • Tahtacılar
  • B) Hürremîyye (Kızıl-Giyinenler)
    • 1) Celâlîyye
    • 2) Vefâîyye
      • Babailer
        • Baba İlyasçılar
        • Baba İshakçılar
        • Barak Babacılar
          • Hurûfîyye (Dîn)
            • Dedebabalık
              • Ali’îyye
              • Harabat’îyye
            • Nûktâvîlik
  • C) Nusayrîyye (Arap Aleviliği) (Din)
    • 1) Haydariyye
    • 2) Şemsiyye / Şimaliyye
    • 3) Kameriyye / Kilaziyye
    • 4) Gaybiyye
  • D) Yazdânizm (Kürt Alevîliği)
    • 1) Yâresân (Yarsanizm)
    • 2) Yezidi (Ezidilik) (Dîn)
    • 3) Çınarcılık (Işık Alevîliği) (Dîn)
Hizipler ve İ'tikadî mezhepler

Sünnîlik • Şiîlik • Haricîlik • Bâtınîlik

Diğer etkileşim grupları

Melâmîlik • Kalenderîlik • Yesevîlik
Rufailik • Haydarîlik • Kadirilik
Mevlevîlik • Halvetiyye • Ekberilik
Bayramiye • Celvetilik • Hurûf’îyye
Bektâşîlik • Âhiler • Nimetullahîlik
Çepniler • Tahtacılar • Galibilik • Nurbakşîlik
Vefâîlik • Bâbâîlik • İsmailîlik • Nizarîlik
Safeviyye • Kızılbaş • Celâl’îyye
Bâtınîlik • Dedebabalık • Ali’î • Harabat’î
Nusayr’îyye • Dûrz’îyye • Bâbîlik • Bahâîlik
Kürt Alevîleri • Yâresânîlik • Êzîdîlik
Yezdânizm • Ghulat-i Şîʿa ve Kürt Alevîliği
Zerdüşt • Mazdaizm • Zurvanizm • Kabbala
Mazdekçilik • Işıkçılık • Luvî mitolojisi
Mani dini • Sâbiîlik • Gnostisizm
Şaman • Şamanizm • Türk mitolojisi
Tengricilik • Panenteizm • Nebatiler

Şücâ’ed-Dîn Ebû'l-Bekâ Baba İlyâs bin Ali el-Horasânî[1] 13. yüzyılda Bâbâ'îyye Tarikâtı'nın Anadolu'daki önderlerindendir.

Konu başlıkları

  • 1 Yaşamı
    • 1.1 Dede Karkğın’ın müridi olarak üstlendiği görev
    • 1.2 Şâhsiyeti
    • 1.3 Fikirleri
    • 1.4 Kayseri Kadılığı’na tâyini
    • 1.5 Hankah Mes’udiye Şeyhliği’ne tâyini
    • 1.6 Baba İlyâs’ın i'dam edilmesi
    • 1.7 Anadolu Alevîliği üzerinde yarattığı tesirler
  • 2 Kaynakça

Yaşamı

Yaşamını sürdürdüğü devirde Anadolu’da Bâtınîliğin en önemli propaganda merkezini Sultan Mes’ud evvel tarafından yaptırılmış olan Mes’udiye tekkesi temsil ediyordu. Anadolu Selçukluları’nın nüfuz ve hâkimiyet sahaları tamamen Moğollar’ın denetim ve müsaadesine tâbi bulunuyordu. Birçok şehirlerde İlhanlılar’ın himâyesi altında Şiîliği neşreden “Bâtın’ûl-Mezhep Babalar” tarafından açılan zâviyelerin sayıları da gün geçtikçe artmaktaydı. Moğollar’ın nüfuzuyla Mes’udiye Medresesi müderrisi olan Sünnî âlimlerden “Şeyh Mecd’ed-Dîn İsâ” azledilerek yerine Şîʿa-i Bâtıniyye’nin en değerli dâîlerinden “Şems’ed-Dîn Ahmed Baba” atandı.

Ayrıca bakınız: Ebu'l Vefâ, Dede Karkğın ile I. Rükneddin Mesud

Dede Karkğın’ın müridi olarak üstlendiği görev

"Baba İlyâs", Vefâ’îyye[2] tarikâtının ruhanî önderi ve Horasan azizlerinden olan ve çok sayıda mürid ve halifeleri bulunan "Dede Karkğın" (Dede Garkın, Dede Kargın, Dede Karğın ya da Dede Karkın) [3][4] tarafından bu tarikâtın inançlarını Anadolu'daki Türkmenler arasında yaymak amacıyla Şeyh Osman, Aynu'd-Devlet Dede, Hacı Bağdın, ve Hacı Mihman ile birlikte görevlendirilmiş beş halifenin en genci ve meşhur olanı idi. Baba İlyas, 1231 yılında Amasya yakınlarındaki Çat (İlyasköy)[5] köyüne yerleşti

Şâhsiyeti

Kendi adına bir tarikât kurmamış, Vefâ’îyye şeyhî olarak olarak Çat köyündeki zâviyesinde, İslâmiyet'e yeni girmiş olan, eski inançlarını koruyan ve okuma yazma bilmeyen yarı göçebe Türkmenler'e kendi anlayışlarına uygun bir tasavvuf anlayışı sunmuştur. Ayrıca, Türkmenler'i Selçuklu Hükümeti'nin baskısından kurtaracak bir Mehdî olarak ortaya çıkmıştır. Onun tâlimatlarını canla başla benimseyen Türkmenler kendisine "Baba Resûl’Allâh" adını vermişlerdi.

Fikirleri

Baba İlyas, Tanrı sevgisinin dinin katı kurallarıyla oluşmayacağını, bunu ancak insanın kendi sevgisiyle yaratabileceğini söylüyordu. Kadın-erkek ayrımına karşı çıkıyor, bütün insanların eşitliğini savunuyordu. Türkmenlerin o zamanki yaşamlarına son derece uygun olan ortak mülkiyete dayalı bir toplumsal düzen öneriyordu. Anadolu Selçuklu yönetimi altında kötü koşularda yaşayanlar arasında da çok sayıda izleyicisi vardı. Torunu Elvan Çelebi'nin sağladığı yeni bilgilerin ışığı atında İbn-i Bîbî'nin çelişkili ifadeleri tekrar değerlendirildiğinde Bâbâ'î isyânının asıl tertipçisinin Baba İshâk Kefersudî değil, Baba İlyas'ın kendisi olduğu anlaşılmaktadır.[6]

Kayseri Kadılığı’na tâyini

Manevî bir hayat sürdüğü Amasya'nın Çat köyünde müridleri tarafından mucizeler yaratan çok saygın bir üst düzey azîz olarak görülmekteydi. Melik Dânişmendiye devrinde ise bütün Anadolu’da meşhur olan Horasanlı Baba İlyas, “İbrahim Bey’in oğlu Yağ Basan Bey” zamanında Kayseri’ye kadı olarak atandı.

Hankah Mes’udiye Şeyhliği’ne tâyini

Birinci Âlâ’ed-Dîn Key-Kûbâd tahta geçtiğinde, Amas’ya Kadılığı’na Taky’ed-Dîn’i, Mes’udiye Müderrisliği’ne Tâc’ed-Dîn Yûsuf Tebrizî’yi, Hankah Mes’udiye Şeyhliği’ne de Tâc’ed-Dîn Ebû’l Vefâ Harezmî’yi atadı. Ebu'l Vefâ’nın ölümü üzerine de yerine onun hâlifelerinden Kayseri Kadısı ve Şîʿa-i Bâtıniyye’nin en meşhurlarından olan Babâîler pirî Şücâ’ed-Dîn Ebû’l Bekâ Baba İlyâs Horasanî’yi tâyin etti.

Ayrıca bakınız: Alevî-Bâtınîlik tarihi, Anadolu Selçukluları devrinde Alevîler ile Alevî-Bâtınîliğin tarihi devirleri

Baba İlyâs’ın i'dam edilmesi

Mürîdi Baba İshâk Kefersudî'nin topladığı göçebe Türkmenler'den oluşan ordusu ile Malatya'da "Selçuklu Valisi Muzaffer’ûd-Dîn Ali Şîr" kuvvetlerini bozguna uğratmasının ve ordusu ile Amasya üzerine yürümesinin ardından Selçuklular aleyhine vuku bulan tüm bu olumsuz gelişmelerin yegâne müsebbibi olarak algılanan "Baba İlyâs" "Amasya'daki Selçuklu Ordusu Komutanı Mübâriz’ûd-Dîn-i Armağanşâh" tarafından i'dam edildi.[7]

Ayrıca bakınız: Anadolu Selçuklu Devleti, Gıyas’ed-Dîn Key-Hüsrev-i Sânî, Babâîler, Baba İshâk Kefersudî, Baba İshâk İsyânı ile Anadolu Selçukluları devrinde Alevîler

Anadolu Alevîliği üzerinde yarattığı tesirler

Baba İlyâs'ın bu hareketle başlatmış olduğu tasavvufî-dinî hareket , asıl onun ölümünden sonra oğlu "Muhlis Paşa" ve diğer hâlifeleri aracılığıyla Anadolu'nun dört bir yanına yayılmış, Osmanlı Devleti'nin kuruluşu döneminde "Abdalân-ı Rûm Hareketi" ve nihâyetinde de Bektâşîliği ortaya çıkarmış, XVI. yüzyılda da kendilerine Kızılbaş ve Râfızî adı verilen toplulukların doğmasına vesile olmuştur.

Ayrıca bakınız: Anadolu Alevîliği, Râfızîlik, Kızılbaşlık, Hurûfîlik, Bektâşîlik ile Osmanlı Devleti'nin kuruluş devrinde Alevîler

Kaynakça

  1. ^ Ocak, Ahmet Yaşar: Menâkıbu'l-Kudsiyye Fî Menâsıbi'l-Ünsiyye (1995), Türk Tarih Kurumu, s. XLVIII
  2. ^ Dursun Gümüşoğlu: Tâcü'l Arifîn es-Seyyid Ebu'l Vefâ Menakıbnamesi - Yaşamı ve Tasavvufi Görüşleri, Can Yayınları, 2006, s. 48
  3. ^ Tarihçi Hamza Aksüt'e göre, günümüzde Mardin il sınırları içerisinde yer alan Dedeköy'de yaşamıştı.
  4. ^ Elvan Çelebi'nin "Menâkıbu'l Kudsiyye-Fi Menâsıbi'l-Ünsiyye" adlı eserinin ilk bölümü Dede Karkğın hakında günümüzde elde kalan en önemli kaynağı teşkil etmektedir.
  5. ^ Amasya'nın Çat (günümüzdeki İlyasköy) köyünde Baba İlyas'ın türbesi bulunmaktadır.
  6. ^ Ocak, Ahmet Yaşar XII yüzyılda Anadolu'da Babâîler İsyânı, sahife 83-89, İstanbul, 1980.
  7. ^ İbn-i Bîbî, El-Evâmir’ûl-‘alâ’iyye, sahife 498-499.


Baba İlyas Hakkında Bilgi

Baba İlyas
Baba İlyas
Baba İlyas
Baba İlyas

Baba İlyas Hakkında Video


Baba İlyas konusunu görüntülemektesiniz.
Baba İlyas nedir, Baba İlyas kimdir, Baba İlyas açıklaması

There are excerpts from wikipedia on this article and video



Rastgele Yazılar

Sosyal Hesaplar

Youtube Facebook Twitter
Baba İlyas
Copyright © 2014. Türk Arama Motoru
mail